İçeriğe geç

FORUM – Av. Can Yavuz – Unutulma Hakkının Evrensel Uygulaması Üzerine: Avrupa Birliği’nin Unutulma Hakkı Avrupa’da Kalıyor

by 25/09/2019

Av. Can Yavuz

Avrupa Adalet Divanı 24 Eylül 2019’da verdiği kararda [1] Avrupa Birliği hukukundan kaynaklanan unutulma hakkının [2] coğrafi kapsamının yalnızca Avrupa Birliği sınırları içerisinde kalacağına hükmetmiştir. Bu kısa makale bahsi geçen kararı özetleyecek ve kısaca değerlendirecektir.

Davaya İlişkin Geri Plan: Google’a Fransa’dan bir unutulma hakkı başvurusu yapılmış, talep kabul edilmiştir. Böylece taleple ilgili bağlantılar Google Fransa’nın arama sonuçlarından kaldırılmıştır. İş yaşamında uluslararası ölçekte faaliyet gösteren veri öznesi, hakkındaki bağlantıların sadece Google Fransa’dan kaldırılmasının haklarının etkin korunması için yetersiz kalacağını ileri sürmüştür. Veri öznesi, hakkındaki bağlantıların sadece Google Fransa’dan değil aynı zamanda Google’ın tüm versiyonlarından (dünya çapındaki arama sonuçlarından) kaldırılması talep etmiştir. Paris Yüksek Mahkemesi ve Fransa Ulusal Bilişim ve Özgürlük Komisyonu kararlarından sonra hukuki uyuşmazlık Fransız Danıştayı önüne gelmiştir. Yüksek Mahkeme, arama motorlarının unutulma hakkını uygularken evrensel ölçekte bağlantı kaldırmakla yükümlü olup olmadığını sorusuyla davayı ön karar vermesi için Avrupa Adalet Divanına sevk etmiştir.

Mahkemenin Kararı: Avrupa Adalet Divanı verdiği kararda unutulma hakkının küresel uygulamasının veri öznelerinin haklarının etkin korunması amacıyla uyumlu olduğuna kanaat getirmiştir. Ancak Avrupa Birliği üyesi olmayan çok sayıda devletin unutulma hakkını Avrupa Birliği’nden farklı şekilde uyguladığı ya da kabul etmediği gözlemlenmiştir. Yüksek Mahkeme unutulma hakkının mutlak bir hak olmadığını hatırlatmıştır. Unutulma hakkı, toplum için olan fonksiyonu gözetilerek çatıştığı diğer insan haklarıyla dengelenmelidir. Ayrıca, özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması ile İnternet kullanıcılarının bilgiye erişim özgürlüğü dengesi dünyanın farklı köşelerinde önemli ölçüde değişmektedir.

Avrupa Birliği hukukunda arama motorlarının unutulma hakkını global çapta uygulama yükümlülüğü altında olup olmadığı, böyle bir sorumluluk söz konusuysa unutulma hakkı ve onunla çatışan hakların ne şekilde dengeleneceği açıkça ortaya konmamıştır. Dahası, Avrupa Birliği hukuku unutulma hakkının dünya çapında uygulaması konusunda iş birliği enstrümanları ve mekanizmaları sağlamamaktadır. Avrupa Adalet Divanına göre Avrupa Birliği hukukunda unutulma hakkının global uygulamasını zorunlu kılan bir kural bulunmamaktadır.

Arama motorları, Avrupa Birliği hukuku gereğince, Avrupa Birliği üyesi ülkeleriyle ilgili versiyonlarında unutulma hakkını uygulamakla ve veri özneleri temel haklarının etkin korunması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Bu sebeple, arama motorları gerekli durumlarda unutulma hakkı kapsamında arama sonuçlarından bağlantı kaldırılmasıyla birlikte bazı önlemler almak zorundadır. Arama motorları, herhangi bir Avrupa Birliği ülkesindeki İnternet kullanıcılarının unutulma hakkı kapsamında arama sonuçlarından kaldırılan bağlantılara ulaşmasını en azından zorlaştıracak veya etkili şekilde engelleyecek tedbirler alma yükümlülüğü altındadır. Google arama motorunun bu amacı gerçekleştirmek için uyguladığı yöntemlerin bu mesuliyeti karşılayıp karşılamadığına ulusal mahkemeler karar verecektir.

Avrupa Adalet Divanı, Avrupa Birliği hukukunun unutulma hakkının evrensel çapta uygulanması zorunluluğunu içermemekle birlikte yasaklamadığını vurgulamıştır. Böylece, Avrupa Birliği üye devletlerinin yetkili makamları, uygun durumlarda, temel hakların korunmasında kendi ulusal standartları çerçevesinde, veri öznesinin özel hayatının gizliliği ve kişisel verilerinin korunması ile İnternet kullanıcılarının bilgiye erişim özgürlüğü dengesi gözeterek, unutulma hakkının tüm dünya çapında uygulanmasını talep etme yetkisine haizdir.

Kararın Değerlendirmesi: Hükümden çıkan sonuç Avrupa Birliği’nin unutulma hakkının Avrupa Birliği sınırları içerisinde uygulanacağıdır. Yüksek mahkeme kararı üye devletlerin unutulma hakkını dünya ölçeğinde uygulanmasını talep etme yetkisine ilişkin açık kapı bırakmış olmasına karşın, bu kararla unutulma hakkının küresel uygulaması odağındaki hararetli tartışma bir süreliğine dinecek gibi gözükmektedir.

Avrupa Adalet Divanının gözlemlediği üzere, farklı coğrafyaların unutulma hakkı ve onunla bağlantılı haklara, özellikle de ifade özgürlüğüne, ilişkin bakış açıları arasında ciddi farklılıklar vardır. Bu ayrımın en net ortaya çıktığı ülkelerden birisinin Amerika Birleşik Devletleri olduğu ileri sürülebilir. Unutulma hakkının bir hak olarak kabul edilmediği ülkede [3] ifade özgürlüğü ulusal bir değer olarak görülmekte ve ifade özgürlüğüne ilişkin kısıtlamalar çok sıkı yargısal denetimden geçmektedir. Diğer ifadeyle, Amerika Birleşik Devletleri ifade özgürlüğüne dair (Avrupa Birliği’ne kıyasen) fazlasıyla liberal bir perspektif benimsemiştir [4]. Bu farklılık unutulma hakkının Atlantik Okyanusu’nun diğer tarafında uygulanmasını imkânsızlaştırmaktadır. Büyük resme bakıldığında, farklı ülkelerin unutulma hakkı ve onunla ilişkili haklara dair farklı tutumları nedeniyle unutulma hakkının evrensel uygulaması yönünde bir karar ciddi tartışmalara yol açabilir ve hayata geçirilmesi oldukça zor olabilirdi. Dolayısıyla, Avrupa Adalet Divanı kararının ölçülülük ve ülke dışılık uygulaması prensipleriyle uyumluluk gösterdiği düşünülmektedir [5]. Aksi yönde bir karar Avrupa Birliği’nin küresel arama sonuçlarına hükmetmesi ve kendi değerlerini tüm dünyaya dayatması anlamına gelebilirdi [6].

Avrupa Adalet Divanı, unutulma hakkına ilişkin ilk kararında [7] genel kural olarak veri öznesinin kişilik haklarının İnternet kullanıcılarının bilgiye erişim hakkı karşısında ağır bastığını belirtmiştir. Divan, çatışan haklar arasında yeterli denge kurmayan, ifade özgürlüğünü kâfi ölçüde önemsemeyen ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nden ayrılan bu görüşünü yeni kararında da sürdürmüştür. Unutulma hakkının dünya ölçeğinde uygulanmasına açık kapı bırakması ve ifade özgürlüğüne yeterince önem vermeyen yaklaşımı devam ettirmesinden ötürü, kararı ifade özgürlüğüne ilişkin tam bir kazanım olarak nitelemek güç gözükmektedir.

Kaynakça

[1] Avrupa Adalet Divanı, Google Inc. v Commission nationale de l’informatique et des libertés (CNIL), C‑507/17, Karar Tarihi: 24 Eylül 2019, http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=641909323DAD7D29B1A632D57397AFE7?text=&docid=218105&pageIndex=0&doclang=en&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=936463, erişim tarihi 24 Eylül 2019

[2] Unutulma hakkı veri öznelerinin İnternet’te yer alan toplanılma veya işlenilme amaçları ışığında gereksiz olan, yetersiz veya ilgisiz bilgi içeren ya da bu amacı taşımıyor olarak görünen, yayımlanmasından sonra aradan geçen zaman ve yayımlanma amaçları ışığında veri öznesiyle aşırı ilişkili olan kişisel verilerinin arama sonuçlarında kendi adlarıyla bağlantılı olmamasını isteme hakkı olarak tanımlanabilir.

[3] The United States Court of Appeals for the Ninth Circuit, Garcia v. Google, Inc., 786 F.3d 733, Karar Tarihi: 18 Mayıs 2015, s. 26, http://cdn.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2015/05/18/12-57302%20EB%20opinion.pdf, erişim tarihi 24 Eylül 2019

[4] Can Yavuz, Arama Sonuçlarından Kişisel Verilerin Kaldırılması Unutulma Hakkı, Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2. Baskı, Nisan 2018, s. 95-96

[5] Google Danışma Kurulu, The Advisory Council to Google on the Right to be Forgotten, 6 Şubat 2015, s. 19-20, https://static.googleusercontent.com/media/archive.google.com/en//advisorycouncil/advisement/advisory-report.pdf, erişim tarihi 24 Eylül 2019

[6] Peter Fleischer, “Implementing a European, not global, right to be forgotten”, 30 Temmuz 2015, https://europe.googleblog.com/2015/07/implementing-european-not-global-right.html, erişim tarihi 24 Eylül 2019

[7] Avrupa Adalet Divanı, Google Spain SL and Google Inc. v Agencia Española de Protección de Datos (AEPD) and Mario Costeja González, C-131/12, 13 Mayıs 2014, http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=152065&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=965678, erişim tarihi 24 Eylül 2019

Anayasa Gündemi – FORUM sayfasında yayınlanan yazılar herhangi bir denetimden veya hakem kontrolünden geçmemektedir. Yazıların içeriğinden yalnızca yazar(lar) sorumludur. Yazılar ancak kaynak gösterilerek ve link verilerek kullanılabilir. 

From → forum

Yorum Yapın

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: