İçeriğe geç

İHAM’ın A.M. ve diğerleri v. Rusya kararının özet çevirisi: “Cinsiyet uyum sürecinde olan trans kadın başvurucunun cinsiyet kimliği nedeniyle çocukları ile görüşmesinin mahkeme kararıyla yasaklanması, ayrımcılık yasağının ihlalidir.”

by 15/07/2021

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM/Mahkeme) 6 Temmuz 2021 tarihli A.M. ve diğerleri v. Rusya kararında, yerel mahkemenin başvurucunun cinsiyet uyum sürecinde olduğu için çocukları ile görüşmesine izin vermemesinin Sözleşme’nin 8. maddesi (özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı) ile bağlantılı olarak 14. maddesini (ayrımcılık yasağı) ihlal ettiğine karar vermiştir.

Mahkeme, özellikle, cinsiyet uyum sürecinin çocuklara herhangi bir zarar verme ihtimaliyle ilgili hiçbir delil olmamasını ve yerel mahkemelerin ailenin özel koşullarını hiç değerlendirmediğini dikkate almıştır. Dahası, Mahkeme, yerel mahkemenin kararının açıkça başvurucunun cinsiyet kimliğine dayandığını, dolayısıyla önyargı içerdiğini belirtmiştir.

İngilizce yazılan kararın tamamını buradan okuyabilirsiniz. Kararın Mahkeme tarafından yayımlanan basın özetinin çevirisi av. Benan Molu tarafından yapılmıştır.

A.M. ve diğerleri v. Rusya, Başvuru no. 47220/19, Karar tarihi: 06.07.2021

Temel olgular

Başvurucu A.M., 192 doğumlu bir Rus vatandaşıdır. Moskova’da yaşamaktadır. Başvurucu, 2009 ve 2012 yıllarında doğan M.M. ve K.M.’nin annesidir ve cinsiyet uyum ameliyatı olmuş trans kadındır.

2008 yılında, o dönem “erkek” olarak kayıtlı olan A.M., N. işe evlenmiştir. 2015 yılında, yaşadıkları evi N.’ye vermiş ve nafaka ödemesinde anlaşarak, boşanmışlardır. 2015 yılında başvurucu yasal olarak kadın olarak tanınmıştır.

Aralık 2016’dan sonra N., psikolojik olarak zarar gördükleri iddiasıyla başvurucunun çocuklarını ziyaret etmesine itiraz etmeye başlamıştır. 9 Ocak 2017’de N., başvurucunun çocukları ile görüşmesini kısıtlamak amacıyla yasal prosedür başlatmıştır. N. özellikle, A.M.’nin cinsiyet kimliğinin çocukların akıl sağlığına ve ahlakına onarılamayacak şekilde zarar verdiğini, aile algılarını değiştirebileceğini, aşağılık kompleksine yol açabileceğini ve okulda zorbalığa maruz kalabileceklerini, “geleneksel olmayan cinsel ilişkiler” konusunda bilgi sahibi olabileceklerini ileri sürmüştür. A.M. karşı argümanlarda bulunmuş ve ilişki kurma hakkını talep etmiştir.

2017 yılında bir uzman raporuyla başvurucuya “transseksüel” teşhisi konmuştur. Uzman raporunda bu konuda araştırma eksiği olduğunu not düşerek “Olumsuz etki kişiden ve [A.M.]’nin psikolojik profilinden ya da ebeveynlik şeklinden değil, çocukların babalarının cinsiyet değişimine verecekleri öngörülen tepkiden kaynaklanır.” denmiştir.

19 Mart 2018 tarihinde Moskova Lyublinskiy Bölge Mahkemesi, karşı argümanlarını reddederek A.M.’nin ebeveyn olarak haklarını kısıtlamıştır. Bölge Mahkemesi, uzman raporuna da dayanarak, A.M.’nin cinsiyet uyum sürecinin “çocuklar üzerinde uzun dönem psiko-travmatik sonuçlar yaratabileceği ve akıl sağlıkları ve psikolojik gelişimleri üzerinde olumsuz bir etkiye yol açabileceği”ni belirtmiştir.

Mahkeme, belirli bir zaman aralığı belirtmeden, çocuklar büyüdüğünde bu durumun yeniden değerlendirilmesine karar vermiştir.

A.M.’nin talebiyle alternatif bir uzman raporu hazırlanmış ve önceki uzman raporunun “bilimsel olmadığı” belirtilerek mahkeme kararının gerekçesi ağır bir şekilde eleştirilmiştir.

Başvurucunun yaptığı istinaf ve temyiz başvuruları, yerel mahkemeler tarafından reddedilmiştir. Başvurucuya göre, N. bilinmeyen bir tarihte çocuklarla birlikte yaşadığı evi değiştirmiş ve A.M.’ye çocukların şuan yaşadığı yer ile ilgili bilgi vermemiştir. Başvurucu şuanda, çocuklarının yaşamlarına ve sağlıklarına dair herhangi bir bilgi alma imkanından mahrum durumdadır.

Şikayetler

Sözleşme’nin 8. maddesine (özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı) ve 14. maddesine (ayrımcılık yasağı) dayanan başvurucu, ebeveyn olarak haklarının kısıtlanmasının demokratik bir toplumda gerekli olmadığından ve ayrımcı olduğundan şikayet etmiştir.

Başvuru, 4 Eylül 2019 tarihinde İHAM’a sunulmuştur.

Mahkeme’nin kararı

Kabul edilebilirlik

Başvuru, A.M. tarafından çocukları adına yapılmıştır. Mahkeme, çocukları adına başvuru getiremeyeceğine karar vermiş, bu sebeple, başvuruyu sadece kendisi adına kabul edilebilir bulmuştur.

8. Madde

Mahkeme, Rus mahkemelerinin kararlarının A.M.’nin aile hayatına saygı hakkına bir müdahale teşkil ettiğine karar vermiştir. Yerel mahkeme kararları, ulusal kanunlara uygun olarak ve meşru bir amaç (“sağlığın ve ahlakın korunması” ve “çocukların hak ve özgürlüklerinin korunması” güderek alınmıştır. Mahkeme, mahkeme kararlarının “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığına karar verecektir.

Taraflar arasında söz konusu kısıtlamalarının A.M.’nin cinsiyet uyum sürecinin bir sonucu olduğu konusunda tartışma bulunmamaktadır ve çocuklar üzerinde olumsuz etkileri olabileceği iddia edilmiştir. Mahkeme, bu kararın makul ve dengeli olup olmadığına karar vermek zorundadır. Mahkeme, yerel mahkemelerin kararlarını ağırlıklı olarak uzman raporuna dayandırdıklarını ancak bu raporun A.M.’nin cinsiyet uyum sürecinin çocuklar üzerinde nasıl bir risk yarattığını tam olarak ortaya koyamadığını not etmiştir. Bu raporda geniş bir kesim tarafından eleştirilen tek bir makaleye atıf yapılmıştır ve bu durum, uzmanların bu konuda güvenilir bilimsel delil olmadığını kabul ettikleri düşünüldüğünde özellikle kaygı vericidir.

Mahkeme, yerel mahkemelerin gerekçelerinde başvurucunun özel ailevi durumunu dikkate almadığına karar vermiştir. Dahası, bir ebeveynin çocukları ile ilişkisini tamamıyla engelleyecek bir kararın yalnızca en aşırı durumlarda alınması gerektiğini belirtmiştir ki bu davada çocukların zarar gördükleri kanıtlamamıştır. Yerel mahkemeler, davayı makul ve dengeli bir şekilde değerlendirmekte başarısız olmuştur. Bu sebeple Mahkeme, A.M.’nin ebeveyn olarak çocukları ile ilişki kurma haklarının kısıtlanmasının “demokratik bir toplumda gerekli” olmadığına, bunun da Sözleşme’yi ihlal ettiğine karar vermiştir.

14. madde

Mahkeme, cinsiyet kimliğinin 14. maddede düzenlenen ayrımcılık yasağının kapsamında olduğunun altını çizmiştir. Mahkeme, A.M.’nin cinsiyet kimliğinin yerel mahkemelerin kararlarında önemli bir rol oynadığını, hatta belirleyici bir unsur olduğunu belirtmiştir. Başvurucu, çocukları ile ilişki kurma hakkı bakımından diğer ebeveynlerden farklı bir muameleye maruz kalmıştır. Mahkeme, cinsiyet kimliğine dayalı bu muamelenin orantılı olmadığına, önyargı içerdiğine ve Sözleşme’ye aykırı olduğuna karar vermiştir. Bu sebeple, A.M.’nin hakları ihlal edilmiştir.

Adil tazmin (41. madde)

Mahkeme, Rusya’nın A.M.’ye 9.800 Euro manevi tazminat ve masraf ve harcamalar için 1.700 Euro ödemesine karar vermiştir.

Ayrık görüşler

Hakimler Ravarani ve Elósegui, müşterek mutabık görüş yazmıştır. Bu görüşler, karara eklenmiştir.

Karar, yalnızca İngilizce dilinde yazılmıştır.

From → Haberler

Yorum Yapın

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: