İçeriğe geç

İHAM’ın D. M. ve N. v. İtalya kararının çevirisi: “Annenin ebeveynlik yeterliği ve psikolojik durumu bilirkişi tarafından değerlendirilmeksizin çocuğun evlatlık verilebileceğine hükmedilmesi, özel hayat ve aile hayatının ihlalidir.”

by 05/02/2022

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM/Mahkeme) 20 Ocak 2022 tarihli D.M. ve N. v. İtalya (Başvuru No. 60083/19) kararında oybirliğiyle İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 8. maddesinin (özel hayat ve aile hayatına saygı hakkı) ihlal edildiğine hükmetmiştir.

Dava, sonradan evlat edindiği için aynı zamanda kızı adına da hareket eden başvurucunun aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

Mahkeme, bir çocuğun gelişimi için daha elverişli olan bir yere nakledilmesinin tek başına biyolojik ailesinden uzaklaştırılmasını haklı çıkarmayacağına dikkat çekmiştir.

Mahkeme, başvurucunun kızının evlat edinilme süreci başlatılmadan önce mahkemelerin annenin ebeveynlik yeterliğini, çocuğun psikolojik işleyişi ve gelişimsel ihtiyaçları ile annenin bunları karşılama yeterliğine ilişkin bilirkişi incelemesi yapılmasına karar vermesinin tercih edilir olduğu kanaatindedir. Mahkeme, yerel mahkemeler tarafından evlat edinme sürecini haklı çıkarmak için ileri sürülen argümanların yetersiz olduğuna karar vermiştir. Annenin ebeveynlik yeterliğini yeniden kazanması için gereken süre dışında, böylesi radikal bir tedbirin neden çocuğun menfaati için gerekli olduğunun yerel mahkemelerce gerekçelendirilmediği kaydedilmiştir.

Mahkeme, 46. madde uyarınca (kararların bağlayıcılığı ve icrası), yetkilileri iki başvurucunun durumunu mevcut karar ışığında mümkün olan kısa sürede yeniden değerlendirmeye ve çocuğun durumu ile üstün yararını dikkate alarak aralarında ilişki kurulmasını sağlamaya davet etmiştir.

Bu, İtalya aleyhine verilen aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin yeni bir karardır. Nitekim son yıllarda İtalya’nın 8. madde kapsamında koruyucu aile olma ve/veya evlat edinme usulü veya ziyaret hakkına ilişkin usule dair birçok ihlalde bulunduğu tespit edilmiştir.

Fransızca yazılan kararın tamamını buradan okuyabilirsiniz. Basın özeti çevirisi B. Günsu Karacaoğlan tarafından yapılmıştır.

D.M. ve N. v. İtalya, Başvuru No. 60083/19, Karar Tarihi: 20.01.2022

Temel Olgular

Birinci başvurucu D.M 1982 doğumlu Küba vatandaşıdır, 2012 doğumlu ikinci başvurucu N., kızıdır. İkisi de Brescia’da yaşamaktadırlar. D.M. kızı adına hareket etmektedir.

Birinci başvurucunun ilk evliliğinden düzenli iletişim kurduğu 2002 ve 2007 doğumlu iki çocuğu vardır, çocuklar anneanneleriyle yaşamaktadır. İkinci başvurucu N., D.M. ve A.P. birlikteliğinden doğmuştur, bu ilişki 2014 yılında sona ermiştir. 2015 yılında D.M. şimdiki kocası olan M.S. ile yeni bir ilişkiye başlamış, 2018 yılında bir çocuk doğurmuştur. D.M. ve kocası bu çocuğa kamu makamlarından hiçbir yardım ya da destek almaksızın kendileri bakmaktadır.

18 Şubat 2013 tarihinde birinci başvurucu A.P.’nin kendisini istismar ettiği gerekçesiyle sosyal hizmetlere başvurmuştur. O ve kızı Brescia’da bir yıl boyunca aile konukevinde kalmıştır.

14 Ocak 2014 tarihinde mahkeme iki başvurucunun evlerine dönmesine izin vermiş ve sosyal hizmetlerin ebeveynlere destek ve çocuğa eğitim desteği sağlamasına karar vermiştir. 30 Ağustos 2014 tarihinde savcılık iki ebeveynin ebeveynlik yeterliğinin incelenmesi ve çocuğun korumaya alınması için mahkemeye başvurmuştur. 13 Ekim 2014 tarihinde çocuk ve annesi aile konukevine alınmıştır. Sosyal hizmetler, ikinci başvurucu olan çocuğun koruyucu aileye verilmesi için mahkemeye başvurmuştur.

15 Aralık 2015 tarihinde mahkeme, hemen icra edilebilir bir kararla ikinci başvurucunun evlat edinilebilir olduğuna karar vermiştir. İki ebeveynin de ebeveynlik yetkilerini askıya almış, çocuğun evlat edinmeyi bekleyen bir koruyucu aileye verilmesine hükmetmiştir. Bu durumun geri döndürülemez olduğu ve birinci başvurucunun yaşantısının istikrarsız olduğunu değerlendiren mahkeme, ikinci başvurucunun evlat edinilmeye uygun olduğuna karar vermiştir. 30 Aralık 2015 tarihinde iki başvurucu ayrılmıştır.

10 Mart 2016 tarihinde ilk başvurucu bu karara itiraz etmiştir. 1 Temmuz 2016 tarihli Brescia İstinaf Mahkemesi kararıyla bu itiraz reddedilmiş ve ilk derece mahkemesi kararı uygun bulunmuştur. İstinaf Mahkemesi, çiftin gelecekte ebeveynlik yeterliğini sağlamaları mümkün olsa dahi çocuğun ivedi menfaati gereği evlat edinilebilir olduğuna karar verilmesinin daha uygun olduğuna işaret etmiştir. 30 Eylül 2016 tarihinde birinci başvurucu temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Yargıtay 7 Mayıs 2019 tarihinde sicile tevdi edilen 12 Şubat 2019 tarihli kararıyla evlat edinilmeye elverişlilik kararını, ebeveynlik yeterliğine ilişkin bilirkişi görüşü talebi dikkate alınmamasına rağmen mevcut kararda “mutlak gerekçe eksikliğine” yol açmadığı için hukuka aykırı bulmamıştır. Yargıtay hakimlerin bilirkişi incelemesi talebini reddetmek için sebepleri olduğuna, “her iki ebeveynin davranışlarının uzun süre gözlemlendiği”, bu sebeple gerekçenin “bağımsız” bir nitelikte olduğu ve kapsamlı bir ön incelemeye dayandığına karar vermiştir.

Şikayetler

Başvurucular 8. maddeye (özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı) dayanarak yerel mahkemelerin kızın evlat edinilebileceğine karar verirken gösterdikleri gerekçelerin aile bağlarını koparmak için gerekli olan “tamamen istisnai koşulları” sağlamadığını ileri sürmüştür. İtalyan makamlarının, Mahkemenin içtihadında tanımlanan pozitif yükümlülükleri yerine getirmediklerini, aile bağlarını korumak için ve yarışan menfaatler arasında adil dengeyi gözetmek için onlardan beklenen makul işlemlerin tümünü, özellikle de ikisi için de psikolojik değerlendirme yapmadıklarını iddia etmiştir.

Başvuru, Mahkeme’ye 7 Kasım 2019 tarihinde yapılmıştır.

Mahkeme’nin Kararı

8. Madde

Mahkeme, ikinci başvurucunun evlat edinilmeye uygun bulunduğu yerel mahkeme kararlarının sosyal hizmetler ve konukevi çalışanlarınca hazırlanan raporlar ile tarafların mülakatına dayandığını kaydetmiştir. İstinaf mahkemesi ve temyiz mahkemesi, mahkemenin tam ve kapsamlı bir soruşturma yaptığına kanaat getirmiştir. Mahkemeler birinci başvurucunun davranışları ve istikrarsız yaşantısı sebebiyle ebeveynlik yeterliğini sağlamadığına hükmetmiştir. İlk derece mahkemesi ve istinaf, kadının kızına bakamayacak durumda olduğuna karar vermiştir.

Mahkeme ayrıca istinaf mahkemesine göre çiftin ebeveynlik yeterliğini tekrar sağlamalarının uzun bir zaman ve büyük çaba ile kazanmalarının mümkün olduğunu, ancak bunun çocuğun yararı göz önüne alındığında evlat edinilmeye uygun bulunmasını tercih ettiğini kaydetmiştir.

Mahkeme, çocuğun gelişimi için daha elverişli bir yere nakledilebilmesinin tek başına biyolojik ailesinden uzaklaştırılmasını haklı çıkarmayacağına dikkat çekmiştir.

Mahkeme, mevcut davada çocuğun şiddet ve istismar durumlarına ya da kanıtlanmış cinsel istismara maruz kaldığının kanıtlanmadığını gözlemlemiştir. Mahkemeler hiçbir duygusal gelişim eksikliği, sağlık durumu endişesi ya da ebeveyn tarafından psikolojik dengesizlik kaydetmemiştir. Mahkeme sonuç olarak yetkililerin birinci başvurucunun ebeveynlik görevlerini yerine getirmediği ve ebeveynlik yeterliğinin olmadığı sonucuna varırken dayandığı olguların yeterli olduğundan şüphe etmektedir.

Mahkeme, aile bağını koparma kararı öncesinde birinci başvurucunun ebeveynlik rolünü yerine getirme yeterliğinin uygun şekilde değerlendirilmediği veya herhangi bir psikolojik değerlendirme yapılmadığını, ayrıca aile bağlarını korumaya yönelik hiçbir girişimin dikkate alınmadığını kaydetmiştir. Yargı merciileri yalnızca, planlı sosyal hizmetler yoluyla üstesinden gelinebilecek birtakım zorluğu dikkate almıştır. Başvurucunun ebeveyn olarak yeterliğini ve psikolojik görünümünü değerlendirmek üzere bilirkişi görevlendirilmemiştir. Hükümet, kinci başvurucu için cinsel istismar “mağduru” demekteyse de sosyal hizmetlerin iddialarına yönelik hiçbir ceza soruşturması yürütülmemiştir.

Mahkeme, yerel mahkemelerin daha az radikal olan diğer çözümlere rağmen ikinci başvurucuyu evlat edinilmeye uygun bulduğunu ve böylece onu annesinden kesin ve telafisi mümkün olmayan bir şekilde aldığını gözlemlemiştir.

Mahkeme, başvurucunun ev içi şiddet mağduru olduğu ve sosyal hizmetlerden kızını korumak için destek talep ettiği dolayısıyla kırılgan bir durumda olduğunu da unutmadan, başvurucu ve kızı arasındaki bağın mümkün olduğunca mutlak şekilde korunması gerekliliğinin dikkate alınmadığı kanaatindedir.

Mahkeme, yerel mahkemelerin ikinci başvurucunun evlat edinilmeye uygun bulunmasına yönelik gerekçelerinin yetersiz olduğu kanaatindedir. Yerel makamlar daha az radikal çözümler olmasına rağmen söz konusu tedbirin neden çocuğun yüksek yararı doğrultusunda en uygun seçenek olduğunu inandırıcı olarak ortaya koyamamıştır. Bu sebeple yerel makamların takdir yetkisine rağmen başvurucunun aile hayatına müdahale, gözetilen meşru amaç ile orantılı değildir. Mahkeme ayrıca söz konusu prosedürün, müdahalenin ciddiyeti ve tehlikedeki menfaatlerle orantılı güvenceler içermediği kanaatindedir.

Bu sebeple Sözleşme’nin 8. maddesi ihlal edilmiştir.

46. Madde (kararların bağlayıcılığı ve icrası)

Mahkeme, yerel makamları mümkün olan en kısa sürede başvurucuların durumunu mevcut karar ışığında çocuğun durumu ve üstün yararını dikkate alarak yeniden değerlendirmeye, başvurucular arasındaki ilişki kurmaya ve bu yararlara uygun olarak uygun işlemleri yapmaya davet etmiştir.

Mahkeme, ikinci başvurucunun evlat edinilebilir olduğuna karar veren yerel mahkeme kararının bulunduğu mevcut davadaki gibi Sözleşme’nin 8. maddesine ilişkin ihlallerde en uygun tazmin yolunun eski hale getirme olduğu kanısındadır.

Adil Tazmin (Madde 41)

Mahkeme, İtalya’nın başvuruculara 42.000 Eur manevi tazminat ile 10.000 EUR masraf ve gider ödemesine hükmetmiştir.

Karar Fransızca yazılmıştır.

From → Haberler

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: