İçeriğe geç

İHAM’ın Ryser v. İsviçre kararının özet çevirisi: “Sağlık sebepleri nedeniyle askerliğe elverişsiz olarak nitelendirilen bir kişinin askerlikten muafiyet vergisi ödemekle yükümlü olması ayrımcılık yasağının ihlalidir.”

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM), Ryser v. İsviçre başvurusuna ilişkin kararında, oyçokluğuyla, Sözleşme’nin 8. maddesi (özel ve aile hayatına saygı hakkı) ile bağlantılı olarak 14. maddenin (ayrımcılık yasağı) ihlal edildiğine karar vermiştir.

Başvuru, başvurucunun sağlık sebepleri nedeniyle hizmete elverişsiz olarak nitelendirilmesine rağmen askerlik hizmetinden muafiyet vergisi ödeme yükümlülüğüne ilişkindir. Başvurucu sağlık durumuna dayalı olarak ayrımcılığa uğradığı şikayetinde bulunmuştur.

Mahkeme, başvurucunun sağlık durumu temelinde ayrımcı muameleye maruz kaldığına karar vermiştir. Mahkeme bu bağlamda askerlik hizmetini yerine getirmeye elverişsiz olup söz konusu vergiyi ödemekten muaf olan kişiler ile askerlik hizmetini yerine getirmeye elverişsiz olup yine de söz konusu vergiyi ödemekle yükümlü kişilere ilişkin ayrımın makul olmadığını not etmiştir. Mahkeme ayrıca başvurucunun askerlik hizmetini yerine getirmeye elverişli olan ancak alternatif sivil hizmete atanarak söz konusu vergiyi ödemekten kaçınabilen vicdani retçiler ile kıyaslandığı zaman açıkça dezavantajlı konuma sokulduğunu not etmiştir. Mahkeme yine söz konusu verginin tutarının görece düşük olmasının kendi başına belirleyici olmadığını ifade etmiştir. Mahkeme ek olarak başvurucunun o dönemde öğrenci olduğunu gözlemlemiştir.

Mahkeme Glor kararının ardından yapılan yasal düzenlemeleri dikkate almıştır. Ancak söz konusu düzenlemeler mevcut başvurudan daha ileri tarihlidir ve başvurucuya uygulanamayacak durumdadır.

Ryser v. İsviçre kararının tamamına buradan ulaşabilirsiniz. Mahkeme tarafından yayımlanan kararın basın özetinin çevirisi Batuhan Karataş tarafından yapılmıştır.

Ryser v. İsviçre, Başvuru Numarası: 23040/13, Karar Tarihi: 12.01.2021

Daha fazlasını oku…

Ocak 2021 – AYM Kararları Bülteni

Merhaba,

Aralık ayında çıkan bazı Anayasa Mahkemesi kararlarının yer aldığı bülten yayında.

Önümüzdeki ay görüşmek üzere.

Yaşam hakkı ve etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü

Sibel Çapraz Başvurusu, Başvuru Numarası: 2017/19418, Karar Tarihi: 12/1/2021

28 Kasım 2015 tarihinde Hakkari’de güvenlik güçleriyle örgüt üyeleri arasında çıkan çatışmada yaralanan başvurucunun yaralanmasına ilişkin soruşturma yürütülmemesi – yaşam hakkı ihlali iddiasını etkili şekilde soruşturma yükümlülüğünün ihlali

İşkence ve kötü muamele yasağı ve etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü

Merve Aydeniz Çokyılmaz Başvurusu, Başvuru Numarası: 2018/24061, Karar Tarihi: 15/12/2020

Başvuru tarihinde 32 hafta 2 günlük gebe olan başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği iddiasıyla 13 Mart 2018’de tutuklanıp Bakırköy Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna götürülmesi nedeniyle gebe olduğunu, Ceza İnfaz Kurumunda olumsuz koşullarda tutulduğunu, koğuş kapasitesinin üzerinde kişi ile birlikte barındırıldığını, tutulma koşullarının kendisinin ve bebeğinin sağlığını riske attığını belirterek yaşam hakkının, kötü muamele yasağının ve kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiası – Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı

Daha fazlasını oku…

İHAM, 2020 yılı istatistiklerini yayımladı: Türkiye, yine ifade özgürlüğü ihlali şampiyonu.

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM), 2020 yılı istatistiklerini İHAM Başkanı Robert Spano’nun katılımıyla gerçekleştirilen bir basın toplantısı ile açıkladı. İstatistiklerin tamamını buradan ve buradan okumak mümkün.

Genel istatistik

İHAM, 2020 yılı içerisinde toplam 871 karar yayımladı. 2019 yılında Mahkeme’ye 41.700 başvuru yapıldı. 37.289 başvuru kabul edilemez bulundu ya da kayıttan düşürüldü. 7.681’i ilgili Hükümet’e bildirildi. Geçen sene 2.187 başvuru hakkında karar verilirken, bu sene %13 oranında bir düşüşle 1.901 karar verildi. Bu kararlarda başvurular birleştirildiği için aslında 871 karar verilmiş oldu. İHAM’a bu yıl İç Tüzük madde 39 uyarınca 2.204 geçici tedbir talepli başvuru yapıldı. Mahkeme, bu başvurulardan 253’ü hakkında geçici tedbir kararı verdi.

Mahkeme, 30 Mayıs 2017 tarihinde yayımladığı açıklama ile 22 Mayıs 2017 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 2009 yılından bu yana uyguladığı ‘öncelik’ politikasını değiştirdiğini duyurmuştu. Mahkeme’nin en önemli gördüğü ilk üç kategoriye giren başvurulara öncelik verilmesini amaçlayan değişiklik sonucu, 31 Aralık 2020 itibarıyla Mahkeme önünde öncelikli olarak incelenmeyi bekleyen başvuru sayısı, bu yıl 24.444’e çıktı. Bunun nedeni olarak Rusya’daki cezaevi koşulları ve Türkiye’deki hukuka aykırı tutuklama ile ilgili başvurular gösteriliyor. 2019 yılında öncelikli incelenmek üzere seçilen 3.138 başvuru Hükümet’e bildirilirken, 2020 yılında bu sayı 3.953’e yükseldi.

2020 yılında verilen 185 karar Rusya’ya, 97 karar Türkiye’ye, 86 karar Ukrayna’ya ve 82 karar Romanya’ya karşı verildi. Bu karar içinde İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’ni (İHAS) en çok ihlal eden ülkeler sıralamasında İHAS’ın en az bir maddesinin ihlal edildiği 173 karar ile Rusya birinci sırada. Rusya’yı 85 ihlal kararı ile Türkiye, 82 ihlal kararı ile Ukrayna ve 64 ihlal kararıyla Romanya takip ediyor. Mahkeme önünde bekleyen davaların %22’si  (13.650) Rusya’ya, %19’u (11.750) Türkiye’ye, %16.8’i (10.400) Ukrayna’ya, %12.2’si (7550) Romanya’ya ait.

2020 İstatistikleri ve Türkiye

2020 sonu itibarıyla İHAM önünde Türkiye’ye karşı yapılmış toplam başvuru sayısı 11.750. Türkiye 2017, 2018 ve 2019 yılından sonra, 2020 yılında da 31 ihlal kararıyla ifade özgürlüğünü Avrupa Konseyi üyesi ülkeler içerisinde en fazla ihlal eden ülke oldu. [2016 yılı içerisinde verilen 37 ifade özgürlüğü ihlali kararının 7’si Türkiye’den. 2015 yılı içerisinde verilen 28 ifade özgürlüğü ihlali kararının 10’u Türkiye’dendi.] Türkiye ayrıca, 1959-2020 yılları arasında hakkında verilen 3.742 karar ile İHAM’ın en çok karar verdiği ülke. 3.309 ihlal kararıyla, İHAS’ı en fazla ihlal eden ülke. 953 adil yargılanma, 387 ifade özgürlüğü, 108 toplanma ve örgütlenme özgürlüğü ihlaliyle bu maddeleri en çok ihlal eden Avrupa Konseyi üyesi devlet de yine Türkiye.

Daha fazlasını oku…

İHAM’ın X ve Y v. Romanya kararının özet çevirisi: “Trans başvurucuların cinsiyet uyum ameliyat şartını yerine getirmedikleri gerekçesiyle cinsiyet kimliklerinin hukuken tanınmaması özel hayata saygı hakkını ihlal eder.”

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM), 19 Ocak 2021 tarihli X ve Y v. Romanya davasında, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS) 8. maddesinin (özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı) ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir.

Dava, iki trans başvurucunun cinsiyet kimliklerinin hukuken tanınması amacıyla ilgili idari düzenlemelerin yapılması için talepte bulunmaları üzerine,  başvurucuların cinsiyet uyum ameliyatı olduklarına dair kanıt sunmamaları gerekçesiyle bu taleplerin reddedilmesine dayanmaktadır.

Mahkeme, cinsiyet uyum ameliyatı olmak istemeyen başvurucuların, yerel mahkemeler tarafından çözümsüz bir ikilem içinde bırakıldığını gözlemlemiştir: başvurucular ya aksini düşünmelerine rağmen ve bedensel bütünlüklerine saygı haklarından tamamen feragat etme pahasına cinsiyet uyum ameliyatı olmalı, ya da, yine ayrıca özel hayata saygı hakkı kapsamına girdiği üzere, cinsiyet kimliklerinin hukuken tanınmasından feragat etmelidirler. Mahkeme’nin görüşüne göre, bu durum üye Devletlerin kamu yararı ile ilgili kişilerin bireysel yararları arasında kurması gererken adil dengeye aykırıdır.

Mahkeme, başvurucuların cinsiyet uyum ameliyatı olmaması gerekçesiyle cinsiyet kimliklerinin yerel yetkililerce tanınmamasının özel hayata saygı hakkına haksız bir müdahale teşkil ettiğine karar vermiştir.

Kararın Fransızca aslını buradan, av. Polat Yamaner tarafından yapılan çevirisini aşağıdan okuyabilirsiniz.

X ve Y v. Romanya, Başvuru no. 2145/16 ve 20607/16, Karar tarihi: 19.01.2021

Daha fazlasını oku…

Anayasa Mahkemesi’nin 2020’de Verdiği Önemli Kararlar

Merhaba,

2014 yılından bu yana her yıl, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi tarafından o yıl Türkiye’ye karşı verilen ihlal kararlarını, bazı önemli kabul edilemezlik kararlarını ve Hükümet’e bildirilen başvuruları derliyorum. 2020 yılında Türkiye’ye karşı verilen bütün ihlal kararlarını ve bazı kabul edilemezlik kararlarıyla Hükümet’e bildirilen başvuruları derlediğim blog yazımı geçtiğimiz günlerde paylaşmıştım. Buradan 2014-2020 arası derlemelerin tamamına ulaşabilirsiniz.

2016’dan bu yana hukuk fakültesi öğrencilerini, stajyer avukatları ve meslek hayatlarının başındaki avukatları insan hakları ve anayasa hukuku alanında çalışmaya teşvik etmek için ağırlıklı olarak kadınlardan oluşan bir ekiple birlikte düzenli olarak Anayasa Mahkemesi ve İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını bültenler halinde yayımlıyoruz. Her ay, bir önceki ay çıkan önemli mahkeme kararlarını paylaştığımız bültenlerin tamamına buradan ulaşabilirsiniz.

Bu yıl benzer bir derlemeyi Anayasa Mahkemesi kararları için de yapmak istedim. 2020 yılında Anayasa Mahkemesi’nin verdiği kararlar arasından 200 kararı derledim.

Faydalı olması dileğiyle.

Aralık 2020 – AYM Kararları Bülteni

Merhaba,

Aralık ayında çıkan bazı Anayasa Mahkemesi kararlarının yer aldığı bülten yayında.

Önümüzdeki ay görüşmek üzere.

Yaşam hakkı ve etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü

Cemile Demirel Açıkalın Başvurusu, Başvuru Numarası: 2017/28025, Karar Tarihi: 13/10/2020

19/07/2016 tarihinde FETÖ/PDY üyesi olduğu iddiasıyla gözaltına alınan ve müdafii tarafından sağ gözünde koyu mor renkte bir iz, göz içinde kan pıhtısı, sol yanakta kahverengi bir iz, el bileklerinde kelepçe izlerinin bulunduğu belirtilerek ifade veren, ardından tutuklanan, intihar eğilimi teşhisiyle Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesine sevkine karar verilen kişinin Kırıkkale F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda koğuşta bulunan banyonun havalandırma penceresi demirlerine çamaşır ipi ile kendisini asmak suretiyle intihar etmesi – Yaşam hakkı ve etkili soruşturma yürütme yükümlülüğünün ihlali

Mehmet Aypan Başvurusu, Başvuru Numarası: 2016/4868, Karar Tarihi: 30/9/2020

Askerliğe elverişlidir raporu verilerek askere alınan kişinin şikayetleri üzerine kaldırıldığı hastanede göz ve akciğer enfeksiyonu olduğu söylenmesi, birer ay süreyle üç kez hava değişimi raporu verildikten sonra askerliğe elverişli olmadığı raporu verilerek terhis edilmesi ancak sağ göz görme yetisini tamamen kaybetmesi – kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının ihlali

Daha fazlasını oku…

2020’de İHAM’ın Türkiye’ye Karşı Verdiği İhlal Kararları ve Türkçe Özetleri

Merhaba,

İnsan haklarının, demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün korunması için mücadele etmeye devam edenler için yine oldukça zor bir yılı geride bıraktık. 

Aşağıda bütün bu hukuksuzlukları yargıya taşıyacak avukatların ve insan hakları savunucularının başvurularında ya da kendilerine karşı açılan soruşturma ve davalarda kullanması amacıyla 2020 yılında İHAM tarafından Türkiye’ye karşı verilmiş bütün ihlal kararlarını, bazı önemli kabul edilemezlik kararlarını ve gelecek başvurularda kullanılması amacıyla Hükümet’ten savunma istenilen bazı önemli başvuruları bulacaksınız.

Artık geleneksel hale getirdiğimiz bu çalışmada kararları İHAS’ta yer alan madde başlıkları ve sırası altında, kronolojik olarak özetledim. 

2020 yılında, Türkiye’ye karşı, gözümden kaçan bir karar olmadıysa, 92 karar verildi. 30’unda ifade özgürlüğünün, 12’sinde toplanma ve gösteri yapma özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verildi.

2014 yılında2015 yılında, 2016 yılında, 2017 yılında, 2018 yılında ve 2019 yılında İHAM’ın Türkiye’ye karşı verdiği ihlal ve bazı kabul edilemezlik kararlarını da buradan okuyabilirsiniz.

2016’dan bu yana kadın hukuk fakültesi öğrencilerini, stajyer avukatları ve meslek hayatlarının başındaki avukatları insan hakları ve anayasa hukuku alanında çalışmaya teşvik etmek için ağırlıklı olarak kadınlardan oluşan bir ekiple birlikte düzenli olarak AYM ve İHAM kararlarını bültenler halinde yayımlamaya devam ediyoruz. Her ay, bir önceki ay çıkan önemli AYM ve İHAM kararlarını paylaştığımız bültenlerin tamamına buradan ulaşabilirsiniz.

2021’in daha sağlıklı, adil, eşit, özgür ve bağlayıcı olan mahkeme kararlarının uygulandığı bir yıl olması dileğiyle.

Daha fazlasını oku…

Aralık 2020 – İHAM Kararları Bülteni

Merhaba,

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’nin (İHAM) Aralık 2020’de verdiği 7’si Türkiye’ye karşı 17 İHAM kararının yer aldığı bülten yayında.  Bu bültendeki çeviriler, Benan Molu, Rumeysa Budak, Polat Yamaner, Emre Karaman, Ramazan Demir, Gözde Gurbet Engin, Serde Atalay, İlayda Öner, Muhammed Canpolat, Günsu Karacaoğlan, Pınar Baysal, Batuhan Karataş tarafından yapıldı.

Önümüzdeki ay görüşmek üzere.

Daha fazlasını oku…

FORUM – Ar.Gör. Serkan Seyhan – Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Teklifi’nin Getirdiği Değişiklikler Işığında Hukukumuzda Yardım Toplama Faaliyetlerinin Çerçevesi

Ar.Gör. Serkan Seyhan

İstanbul Kültür Üniversitesi – Hukuk Fakültesi – İdare Hukuku Anabilim Dalı

            Kamuoyunun yakından takip ettiği üzere Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Teklifi 16.12.2020 tarihinde 45 milletvekilinin imzasıyla TBMM Başkanlığı’na sunulmuş[1] ve teklif 19.12.2020 tarihinde TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edilmiştir[2]. Kanun teklifi TBMM Genel Kurulu’nun 26.12.2020 tarihli birleşiminde kabul edilmiştir[3]. Bu teklif kapsamında, diğer bazı Kanunlarla beraber, 2860 s. Yardım Toplama Kanunu hükümlerinde de değişiklik yapılması öngörülmektedir. Bu yazıda genel olarak yardım toplama faaliyetlerinin hukuki çerçevesi çizilerek söz konusu teklifin getirdiği değişiklikler açıklanmaya çalışılacak, son olarak nasıl bir yol izlenmesi gerektiği özetlenecektir.

I. GENEL AÇIKLAMALAR

            Ülkemizde gerçek ve tüzel kişilerin kamu yararına uygun belli bir amacı gerçekleştirmek için maddi kaynak sağlamak amacıyla yürütecekleri yardım toplama faaliyetleri 2860 s. Yardım Toplama Kanunu hükümlerinde düzenlenmiştir. Yasal düzenlemeye göre; “makbuzla, belirli yerlere kutu koyarak, bankalarda hesap açtırarak, yardım pulu çıkararak, eşya piyangosu düzenleyerek, kültürel gösteriler ve sergiler yoluyla, spor gösterileri, gezi ve eğlenceler düzenlemek veya bilgileri otomatik ya da elektronik olarak işleme tâbi tutmuş sistemler kullanmak suretiyle” toplanacak yardımlar bu Kanun hükümlerine tâbi olacaktır (m. 2 ve m. 5).

Daha fazlasını oku…

İHAM Büyük Dairesi’nin Selahattin Demirtaş (no. 2) kararının çevirisi: HDP eş başkanının, dokunulmazlığı kaldırılarak barışçıl açıklama ve eylemleri sebebiyle siyasi amaçlarla tutuklanması Sözleşme’ye aykırıdır.”

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) Büyük Dairesi, 22 Aralık 2020 tarihinde uzun zamandır beklenen Selahattin Demirtaş başvurusunda kararını açıkladı. Dokunulmazlıkların kaldırılmasını sağlayan Anayasa değişikliğinin ve Türk Ceza Kanunu’nun 314. maddesinde düzenlenen örgüt yöneticisi ve üyesi olma suçunun öngörülebilir olmadığını belirten Büyük Daire, HDP’nin eski eş genel başkanı olan Demirtaş’ın Anayasa değişikliği ile dokunulmazlıkların kaldırılmasının ardından ifade özgürlüğü kapsamında kalan açıklamaları ve yasal olan etkinliklere katılması sebebiyle tutuklanmasını, tutukluluk halinin basmakalıp gerekçelerle sürdürülmesini ifade özgürlüğüne ve özgürlük ve güvenlik hakkına aykırı buldu. Büyük Daire, ülkenin en büyük ikinci muhalefet partisi eş genel başkanı olarak Demirtaş’ın özellikle referandum ve cumhurbaşkanlığı seçimi sırasında tutuklu kalmasının serbest seçim hakkını da ihlal ettiğine karar verdi.

Büyük Daire, Demirtaş’ın çoğulculuğu bastırma ve demokratik toplum kavramının özünde yer alan siyasi tartışma özgürlüğünü sınırlama yönünde ağır basan siyasi bir amaçla tutuklandığını ve tutukluluk halinin devam ettirildiğini belirterek, Sözleşme’nin 18. maddesinden de ihlal buldu. Demirtaş’ın 20 Eylül 2019 tarihinde ikinci kez tutuklanması kararının, her ne kadar başvurucunun ilk tutukluluğuna temel oluşturan isnatlardan daha dar kapsamlı kavramlarla çerçevelenmiş de olsa, 6-8 Ekim 2014 tarihleri arasında yaşanan olaylarla da ilişkili olduğunu, sadece isnat edilen suçların değiştiğini vurgulayan Büyük Daire, Sözleşme’nin 46. maddesi altında Demirtaş’ın derhal serbest bırakılmasını talep etti.

Türkiye ve diğer Avrupa Konseyi üyesi devletler için çok sayıda ilki barındıran bu kararın tamamını buradan okuyabilirsiniz.

Kararın, olaylar ve şerhler bölümlerinin tamamını çevirdik. Kabul edilebilirlik ve ihlallerle ilgili kısımları ise, Büyük Daire’nin değerlendirmeleriyle sınırlı olarak bire bir çevirdik. Kararın Benan Molu, Rumeysa Budak, Polat Yamaner, Ramazan Demir ve Emre Karaman tarafından yapılan çevirisini buradan okuyabilirsiniz.

Selahattin Demirtaş v. Türkiye (no. 2), Büyük Daire, Başvuru no. 14305/17, Karar tarihi: 22.12.2020.