Skip to content

AYM: Kahvehanelerde sigara yasağı özel girişim özgürlüğüne aykırı değil

by 08/03/2011

Anayasa Mahkemesi’nin 26 Şubat 2011 tarihinde yayınlanan 2010/58 esas sayılı kararı kahvehane müdavimlerinin umutlarını söndürdü. İzmir Kahveciler Odası’nın 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’la kahvahanelerde sigara içilmesinin yasaklanmasına karşı açtığı dava itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi’nin önüne geldi. Anayasa Mahkemesi, kahvehanecilerin “bu yasak çalışma özgürlüğümüze aykırı” iddiasını reddetti.

4207 sayılı kanunun 5727 sayılı kanunla değiştirilen 2. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde sigara içme yasağının kahvehanelerde de uygulanacağı belirtiliyor. Kahvehaneciler ise yasakoyucunun toplum sağlığını korumak adına bazı sınırlamalar getirebileceğini kabul etmekle birlikte sigara yasağının varlıklarını sürdürmeyi imkansız hale getirdiğini, bu nedenle de yasağın kahvehanelerle ilgili bölümünün Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen ölçülülük ilkesini ihlal ettiğini iddia etti.

Beş yüz yıldan bu yana kahvehanelerin kafa dağıtmak ve sigara içmek üzere gelinen mekanlar olduğunu ifade eden İzmir Kahveciler Odası, kahvehanelerin bu özel durumunun göz önüne alınmasını istedi. Aksi takdirde, sigara içilmeyen bir kahvehanenin batmaya mahkum olduğunu, bunun da Anayasa’nın 48. maddesiyle korunan çalışma özgürlüğüne aykırı olduğunu iddia etti.

Anayasa Mahkemesi ise, Anayasa’nın 12. maddesinde belirtildiği şekilde, temel hak ve özgürlüklerin başkalarına karşı olan ödev ve yükümlülüklerden ayrı düşünülemeyeceğini ifade ederek tütün ürünlerinin tüketiminin sadece içenlere değil, kapalı ortamda bulunan herkese zarar verdiğine dikkat çekti. Anayasa’nın 56. maddesiyle devlete kişilerin sağlığını koruma görevi verildiğini hatırlatan Anayasa Mahkemesi, bu nedenle yasakoyucunun gerekli düzenlemeleri yapabileceğini kabul etti. Yasağın, davanın ana ekseni olan çalışma özgürlüğüni ihlal ettiği iddiasını ise Mahkeme, sigara içme yasağıyla işletme kurma özgürlüğünün ihlal edilmediğini söyleyerek dikkate bile almadı.

Karşıoylar

Karara iki yargıç son derece güçlü ve gerekçeli karşıoy yazıları yazarak katılmadı.

Osman Paksüt’ün sigara endüstrisiyle ilgili küresel yalanlara dikkat çektiği karşıoy yazısı son derece ilginç. Yazısına sigaranın tarihiyle başlayan Paksüt, sigaraya bir bireysel özgürlük meselesi olarak yaklaşmış ve devletin kimsenin yediği-içtiğine karışamayacağını ifade etmiş. Buna karşın sağlığa zararlı maddelerin kullanımının yasaklanabileceği veya kısıtlanabileceğini de kabul etmiş.

Ancak Paksüt’ün dikkat çektiği çok önemli bir nokta var: Devlet sigara tüketimine sağlığa zararlı olduğu gerekçesiyle çeşitli kısıtlamalar getirirken sigaranın (ve alkolün de) üretim ve tüketiminde senelerden beri önemli bir rol oynuyor!

Türkiye’nin de imzalayıp onayladığı Birleşmiş Milletler Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi’nin sigara sorununu çözermiş gibi yapıp, tam tersine, üretimde sınırlamaya gitmeyerek sigara endüstrisine, yüksek vergiler yoluyla devletlere ve kaçakçılığı artırması nedeniyle yasadışı örgütlere yarar sağlayan bir belge olduğunu iddia eden Paksüt, bunun kanıtı olarak da uluslararası şirketlerden British-American Tobacco ve Philip Morris’in kârını artırdığına dikkat çekmiş.

Sigaranın biyolojik bağımlılık yarattığını ve bu nedenle tiryakilerin kahvehanelerde içemediği sigarayı sokakta ve evde içip çok daha görünür olacağını iddia eden Paksüt, bu nedenle yasağın sonucunun amaçla çeliştiğini belirtmiş.

Sigara sorununun çözümünün üretimi azaltmaktan geçtiğini belirten Paksüt, devletin global sermayeyle karşı karşıya gelmekten korkmaması gerektiğini belirterek son derece radikal bir yol önermekte. Paksüt’ün şu ifadesi oldukça ilgi çekici:

“Sigara bir yandan devletin denetimi altında serbestçe üretilip satılırken ve her gün birçok insan, özellikle genç, sigaraya başlarken bu konuda gerekli adımları yeterince atmayıp, aslında tütünün mağduru olan sigara kullanıcısı bireylerin özgürlük alanlarını daraltmak suretiyle toplum sağlığını korumak, çağdaş bir hukuk devletinin benimseyeceği bir hal tarzı olamaz”

Paksüt bu nedenlerle Anayasa’nın hukuk devleti ilkesiyle birlikte bireysel özgürlüklerle ilgili 12 ve 13. maddelerinin de ihlal edildiğini belirttikten sonra yasağın, aynı zamanda, “sigara içilebilen kahvehane açılamaması” nedeniyle özel girişim özgürlüğüne de aykırı olduğunu belirtmiş. Bu konuda Alman Federal Anayasa Mahkemesi’nin 2008 yılında verdiği bir karara da göndermede bulunmuş.

Karşıoy yazan diğer üye Engin Yıldırım ise yasağın pasif içicileri korumaya yönelik olduğunu ancak sigara dumanıyla pasif içicilerde görülen sağlık sorunları arasındaki bağın henüz bilimsel olarak kesinleşmediğini vurgulamış.

Buna ek olarak, kahvehaneye giden bireylerin o mekanda sigara içildiğini bildiğine ve buna karşın bilerek ve isteyerek kahvehaneye gittiğine dikkat çeken Yıldırım,

“Bireysel tercihe dayanan bir davranışı yasaklamanın getireceği faydanın bireysel özgürlüğün sınırlandırılmasını haklı gösterecek kadar büyük olması gerekir” demiş.

Yasağı “ölçülülük testinden” çaktıran Yıldırım’a göre, sigara içmeyenlerin korunması uğruna sigara içenlerin özgürlüğü orantısız şekilde sınırlanmış durumda. Bu nedenle de Anayasa’nın 13. maddesine aykırı.

Sigara yasağını devletin otoriter ve paternalist eğilimlerine bağlayan Yıldırım, kahvehanelerin fikir alışverişi için kullanıldığını ve -Habermas’a göndermeyle- demokrasi için gerekli kamusal alanın yaratılması için yararlı olduğunu belirtmiş.

Yıldırım, sigara içme yasağının işletmecilerin girişim özgürlüğüne aykırılığı konusundaysa yasağın işletmecinin isteğine bırakılması gerektiğini, sigara içilen ve içilmeyen kahvehanelerin ve bunlarda çalışan personelin serbest piyasa koşullarında kendiliğinden düzene gireceğini iddia etmiş. Ancak mevcut durumun, işletmecinin takdirinde olması gereken bir özgürlüğü kısıtlayarak devlet gücünün orantısız kullanımı olduğunu ifade eden Yıldırım’a göre kahvehanelerde sigara yasağı, bu nedenle, Anayasa’nın 48. maddesine de aykırı.

Kararın tamamı için tıklayınız.

Yorum Yapın

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: