Skip to content

7. Anayasa Yazım Yarışması’nda birinci olan çalışma

by 26/12/2011

22 Aralık Perşembe akşamı Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Yazım Yarışması’nın yedincisini düzenledik. Konusu “TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu’na Anayasal Temel Hazırlama” olan yarışmaya hem Hukuk Fakültesi hem de diğer fakültelerin öğrencileri ilgi gösterdi.

Yarışmacı beş grubun sunumunun ardından seyircilerin oyları toplandı ve Prof.Dr. Naz Çavuşoğlu, Yard.Doç.Dr. Olgun Akbulut, Yard.Doç.Dr. Didem Yılmaz ve benden oluşan jürinin oylarına eklendi. Birincilik ve ikincilik konusunda jüri üyeleriyle seyirciler arasında görüş birliği olsa da üçüncü grubu seyirci oyları belirledi.

İlk üç gruba çeşitli ödüllerin de verildiği yarışmanın galibi Başak Ekinci, Baha Akgül, Ayşegül Aksoy, Büşra Nur Öztürk ve Mustafa Safa Soydan’dan oluşan grup oldu. Kendilerini tebrik ediyoruz.

Birinci olan grubun çalışması şu şekilde:

I. Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılma

MADDE 175

Anayasanın değiştirilmesi Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla teklif edilebilir.

Anayasanın değiştirilmesi hakkındaki teklifler Genel Kurulda iki defa görüşülür. Değiştirme teklifinin kabulü Meclisin üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla mümkündür.

Anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin görüşülmesi ve kabulü, bu maddedeki kayıtlar dışında, kanunların görüşülmesi ve kabulü hakkındaki hükümlere tâbidir.

Cumhurbaşkanı Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları, bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderebilir. Meclis, geri gönderilen Kanunu, üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı bu Kanunu halkoyuna sunabilir.

Meclisce üye tamsayısının beşte üçü ile veya üçte ikisinden az oyla kabul edilen Anayasa değişikliği hakkındaki Kanun, Cumhurbaşkanı tarafından Meclise iade edilmediği takdirde halkoyuna sunulmak üzere Resmî Gazetede yayımlanır.

Doğrudan veya Cumhurbaşkanının iadesi üzerine, Meclis üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kabul edilen Anayasa değişikliğine ilişkin kanun veya gerekli görülen maddeleri Cumhurbaşkanı tarafından halkoyuna sunulabilir. Halkoylamasına sunulmayan Anayasa değişikliğine ilişkin Kanun veya ilgili maddeler Resmî Gazetede yayımlanır.

Halkoyuna sunulan Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların yürürlüğe girmesi için, halkoylamasında kullanılan geçerli oyların yarısından çoğunun kabul oyu olması gerekir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların kabulü sırasında, bu Kanunun halkoylamasına sunulması halinde, Anayasanın değiştirilen hükümlerinden, hangilerinin birlikte hangilerinin ayrı ayrı oylanacağını da karara bağlar.

Halkoylamasına, milletvekili genel ve ara seçimlerine ve mahallî genel seçimlere iştiraki temin için, kanunla para cezası dahil gerekli her türlü tedbir alınır.

Kapsamlı anayasa değişikliği için Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa Uzlaşma Komisyonu kurulur. Komisyon, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı başkanlığında meclisi oluşturan siyasi partilerin eşit sayıda temsilcilerinden oluşur. Komisyonun görevi, anayasa yapım sürecini yönetmek ve anayasa taslak metnini hazırlamaktır. Bu görev, anayasa teklifinin Genel Kurulda kabul edilip kanunlaşmasıyla veya siyasi partilerden birinin çekilmesi ya da çekilmiş sayılmasıyla sona erer. Komisyonda görüş birliği esasıyla kabul edilen Anayasa taslak metni, gerek uzlaşma ve yasama komisyonlarında gerekse Genel Kurulda partilerin mutabakatı olmadıkça değiştirilemez, metne ekleme yapılamaz. Komisyonun çalışma esas ve usulleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa Uzlaşma Komisyonu içtüzüğünce belirlenir.

 

GEREKÇE

–         T.C. 1982 Anayasası, hukukun üstünlüğüne dayanan, sivil, özgürlükçü, tarafsız, demokratik bir devletin meşruluğunu aşındıracak birtakım düzenlemelere sahiptir. 1995, 2001 ve 2004 Anayasa değişiklikleri, sistemin meşrulaşması yolunda önemli adımlar olmakla birlikte yeterli olamamıştır. [1] Türkiye Cumhuriyeti, meşruluk debisi neredeyse sıfıra yaklaşmış bir Anayasaya sahiptir. [2] Bu sebeple, yeni bir anayasaya ihtiyaç duyulmaktadır.

–         Meşruluk, yasallığı barındırma durumu ile birlikte makul, haklı ve uygun bulunma durumlarını da kapsamaktadır.[3] Jürgen Habermas da meşruiyeti bir siyasal düzenin tanınma değeri olarak tanımlamıştır. [4] Yeni anayasa yapımı sürecinde meşruluk sorununun aşılması ve en azından başarılı bir girdi meşruiyetinin elde edilmesi için, hukuk temelli ve tanınma değeri yüksek çalışmaların varlığı esastır. Liberal bir anayasanın meşruiyeti, değiştirilmesine yönelik olarak sağlanan imkâna bağlıdır. Bu anayasa kabul edilir ya da kabul edilmeyi hak eder çünkü değiştirilebilmektedir. [5]

–         Yürürlükte bulunan bir anayasanın değiştirilmesi, başka bir deyişle revizyonu, farklı dereceleri yansıtır: Anayasada değişiklik, anayasanın değiştirilmesi ve anayasayı değiştirmek. Sonuncusu,  anayasa yapımı konusunu oluşturur. [6] Asli kurucu iktidarın asıl sahibi olan halkın yeni bir anayasanın yapımı yönündeki beklentisi, demokratik usullerle hazırlanan bir anayasanın yapımıyla karşılanabilmelidir. [7] Bir kesinti olmaksızın, ihtiyaç gerektirdiği takdirde tümüyle yeni bir anayasanın yapılması mümkündür. Aksini iddia etmek, yeni bir anayasanın ancak zor kullanımı içeren kesintiler sonucunda yapılabileceğini öne sürmektir ki bu da, mantığa ve demokratik ilkelere aykırı bir görüş olacaktır. [8] Batı’nın istikrarlı demokrasilerine bakıldığı zaman, siyasal rejimlerin kesintiye uğramaları veya hukuki bir boşluğun doğması beklenmeden de normal şartlar içinde asli kurucu iktidarın görevini yerine getirebildiğini görülebilir. 1975 İsveç ve 2000 Finlandiya Anayasaları bu duruma örnek teşkil eder.[9]

–         Demokratik anayasa yapım yöntemlerini benimseyerek katılımcı ve uzlaşmacı anayasa elde eden birçok ülke örneği mevcuttur.  Polonya, Macaristan ve Bulgaristan’da anayasa yapım süreci, komünizm sonrası pek çok Orta ve Doğu Avrupa ülkesinde görüldüğü gibi iki aşamalı yürütülmüştür. Bu aşamalardan ilkini ise,  değişik siyasi görüşlerin temsiliyle oluşan Yuvarlak Masa Konuşmaları (YMK) oluşturmuştur.  YMK ile uzlaşma ve katılım sağlanmış ve bu çerçevede bir anayasa taslağı hazırlanmıştır. Güney Afrika anayasa yapım modelinde daha başarılı bir katılım süreci görülmektedir. Açıklık, şeffaflık ve erişilebilirliğin sağlandığı bu katılım, süreci etkilemekle birlikte doğrudan anayasanın içeriğinin oluşmasında da kendini göstermiştir. Fakat bu modelde de, taslağın son halinin hazırlanmasının ve şekillendirilmesinde bir Anayasa Meclisinin görev aldığını görüyoruz. Uganda’da anayasa yapım sürecinin ilk aşamasını yine bir Anayasa Komisyonunun oluşturulması ve faaliyete geçirilmesi oluşturmuştur. [10]

–         Bazı anayasalar ise belli hükümlerin değiştirilmesi veya yeni bir anayasanın kabulü için özel bir organ oluşturulmasını öngörmektedir. [11]  Örneğin, Rusya Federasyonu Anayasasında değişiklik teklifi gereğince bir Anayasal Meclisin toplanması öngörülmüştür. [12]

 –         Türkiye Cumhuriyeti’nde yeni bir anayasanın yapımı konusunda uzlaşmaya varılmış olsa da, bu sürecin gerçekleşebilmesi ve meşru, katılımcı bir anayasanın oluşabilmesi için İspanya örneğinde olduğu gibi bir kanun çıkarılması ve hukuki bir komisyon kurulması elzemdir. [13] Çünkü Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa Uzlaşma Komisyonu legal zeminden yoksundur. Anayasa temelince ya da İç Tüzük’e göre kurulmuş bir komisyon olmayıp, Meclisteki siyasi partilerin genel başkanlarının muvafakatiyle ve desteğiyle oluşmuş teamüli bir komisyondur.[14]

–         175.maddedeki değişiklikte “kapsamlı anayasa değişikliği” ifadesi, kurulan Komisyonun görevi ve amacı sebebiyle kullanılmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Uzlaşma Komisyonu, anayasada bir revizyon yapmak amacıyla oluşturulmuştur. Revizyonun yani anayasa değişikliğinin üç aşamadan oluştuğunu ve bu aşamalardan sonuncusunun anayasa yapımıyla ilgili olduğuna yukarıda değinilmiştir. İşte 1982 Anayasasının “Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halk oylamasına katılma” kenar başlıklı 175.maddesinde yapılacak değişiklik ile Uzlaşma Komisyonu’na anayasayı değiştirme yetkisi verilecektir. Fakat bu, ilgili maddede öngörülen anayasa değişikliklerinden farklı olacaktır. Revizyonun üç aşamalı olması burada kendini göstermektedir. Anayasada değişiklik yapmayı, anayasayı değiştirmekten ayırmak için de “kapsamlı anayasa değişikliği” ifadesi kullanılmıştır.[19]

–         Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa Uzlaşma Komisyonu’nda Meclisi oluşturan siyasi partilerden eşit sayıda temsilci bulunmasının amacı bu süreçte demokratik bir ortam oluşmasını sağlamaktır. Her partiden, Meclisteki vekil oranı göz ardı edilerek, eşit sayıda temsilci alınması bütün görüşlere aynı oranda temsil imkânı verilmesi bakımından önem taşımaktadır. Böylelikle parlamentoda temsil edilen siyasi partiler bu Komisyon’da güçleri oranında temsil edilmeyecektir ve parlamentodaki hâkimiyetlerinin Komisyon’a yansıması söz konusu olmayacaktır. Anayasa yapım sürecindeki iradenin ortaya konulması noktasında her siyasi partinin eşit temsile sahip olması demokrasiyle örtüşecektir.[15]

–         Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa Uzlaşma Komisyonu,  Komisyonu oluşturan bütün siyasi partilerin mutabakatı ve görüş birliğiyle karar alır.[20] Bugüne kadar hiçbir anayasanın oybirliği ile kabul edilmediği, nispeten homojen toplumlarda dahi bu tür bir oybirliğinin mümkün olamayacağı, bilinen bir gerçektir. [16] Çoğunluğun oyuyla hazırlanacak bir Anayasa taslağı ise demokratik ilkelerden ayrılmış olacak ve bir toplum sözleşmesi sayılamayacaktır. Mutabakatı ve görüş birliğini esas alan Uzlaşma Komisyonunun hikmeti de buradadır. [17]

–         Anayasa taslak metninin değiştirilememesi kuralı, geçmiş Uzlaşma Komisyonlarında da kabul edilmiş bir uygulamadır. Hazırlanan taslak metnin Meclis Başkanlığına verilmesinden sonra metinde değişiklik ihtiyacı duyulursa, Anayasa Uzlaşma Komisyonu’nun görüşü alınır. Burada esas olan taslak metninin mutabakatla hazırlanmış olmasıdır. Böylece, metnin oluşumu gibi metindeki değişiklikler de mutabakat esasına dayanacaktır ve baştan beri süreci yöneten Anayasa Uzlaşma Komisyonu olası değişikliklerde etkisiz kalmayarak bir denge oluşturacaktır. [18]

 

 

 

 

[1] Zühtü Arslan, Anayasa Teorisi, Seçkin Yayınları, 2005, s.54

[2] Sami Selçuk, 1999-2000 Adli Yılı Açılış Konuşması, http://www.yargitay.gov.tr/belgeler/site/acilisKonusma/1999-2000.pdf

[3] Metin Çelik, Uluslararası İlişkilerde Meşruiyet Krizi: Avrupa Birliği Örneği, http://www.belgeler.com/blg/19z6/uluslararasi-iliskilerde-mesruiyet-krizi-avrupa-birligi-ornegi-the-legitimacy-crisis-in-international-relations-the-european-union-case , s.10

[4] Zühtü Arslan, Anayasa Teorisi, Seçkin Yayınları, 2005, s.44

[5]TBMM Araştırma Merkezi, Anayasa Değişiklik Yöntemleri (Venedik Komisyonu & Ülke İncelemeleri) s.45, m.86, http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/anayasa_degisklik_yontemleri.pdf

[6] İbrahim Ö. Kaboğlu, Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar),2006, s.21

[7] Serap Yazıcı, Yeni Bir Anayasa Hazırlığı ve Türkiye, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları,2009,s. 46 (Mustafa Erdoğan da aynı görüştedir. Anayasal Demokrasi, Siyasal Kitabevi, 1997, s. 37-39)

[8] Prof. Dr. Ergun Özbudun, Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2009, s. 157

[9] Prof. Dr. Mustafa Koçak, http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/anayasa-hukukculari-ile-toplanti.pdf , s.30

[10] Yrd. Doç. Dr. Serdar Gülener, Anayasa Yapımında Yeni Bir Paradigma: Kapsayıcı, Katılımcı, Uzlaşmacı Anayasa Yapım Süreçleri ve Çeşitli Örnekler http://www.hukuk.gazi.edu.tr/editor/dergi/15cilt_sayi3_8.pdf , s.204-215

[11] ]TBMM Araştırma Merkezi, Anayasa Değişiklik Yöntemleri (Venedik Komisyonu & Ülke İncelemeleri)s.32,m.44 http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/anayasa_degisklik_yontemleri.pdf

[12] Rusya Federasyonu Anayasası, m.134-137,  http://www.anayasa.gen.tr/rusya.htm

[13] Prof. Dr. Mehmet Merdan Hekimoğlu, http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/anayasa-hukukculari-ile-toplanti.pdf , s.21

http://www.anayasa.org/images/stories/mtn/ispanya_anayasa_insasi.pdf

[14] TBMM ve TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Başkanı Cemil Çiçek, http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/medya_temsilcileri_ile_dolmabahce_toplantisi.pdf ,s.5

[15] Prof. Dr. Yusuf Şevki Hakyemez de bu görüştedir. http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/anayasa-hukukculari-ile-toplanti.pdf , s.18

[16] Serap Yazıcı, , Yeni Bir Anayasa Hazırlığı ve Türkiye, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2009, s.51

[17]TBMM ve TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Başkanı Cemil Çiçek,  http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/medya_temsilcileri_ile_dolmabahce_toplantisi.pdf ,s. 5-6

[18] TBMM ve TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Başkanı Cemil Çiçek, http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/medya_temsilcileri_ile_dolmabahce_toplantisi.pdf ,s.7

http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/calismaesaslari.aspx

[19] TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Toplantı Tutanaklarında da bu kavram kullanılmıştır.http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/docs/anayasa-uzlasma-komisyonu-ilk-toplanti-tutanagi.pdf ,s.6-9

[20] http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/calismaesaslari.aspx

From → Haberler

Yorum Yapın

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: