Merhaba,
Anayasa Mahkemesi tarafından Ocak ayı içerisinde verilen önemli bazı kararların yer aldığı bülten yayında.
Önümüzdeki ay görüşmek üzere.
Yaşam hakkı ve etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü
Serap Sivri Başvurusu, Başvuru Numarası: 2019/6198, Karar Tarihi: 23/11/2021
2004 yılında Pamukova’da yolcu treninin raydan çıkıp birçok kişinin ölümü ile pek çok kişinin yaralanmasına sebep olmasına istinaden bazı kamu görevlileri hakkında yürütülen ceza yargılamasının makul süratle tamamlanmaması ve sorumluların cezalandırılmaması- yaşam hakkı ihlali iddiasını etkili şekilde soruşturma yükümlülüğünün ihlali
Okan Aladağ Başvurusu, Başvuru Numarası: 2019/20420, Karar Tarihi: 24/11/2021
10 Ekim Ankara katliamında kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olduğu ileri sürülen canlı bomba saldırısı sonucu meydana gelen yaralanma olayından kaynaklanan zararların tazmini istemiyle açılan tam yargı davalarında olayın idarenin kusuruyla meydana geldiğine ilişkin iddialar hakkında açık bir cevap verilmeden ve davacının dayandığı delillerin toplanıp toplanmadığı hususunda açıklama yapılmadan sonuca varılması – yaşam hakkı ihlali iddiasını etkili şekilde soruşturma yükümlülüğünün ihlali
Azem Dora ve Kamile Dora Başvurusu, Başvuru Numarası: 2018/9578, Karar Tarihi: 28/12/2021
Adana’da 10 Ekim katliamını protesto etmek isteyen kişilere kolluk kuvveti tarafından yapılan müdahale esnasında, olayla ilgisi bulunmayan küçük çocuğun mermi isabetine bağlı olarak vefat etmesi ve soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi – yaşam hakkının ve etkili soruşturma yürütme yükümlülüğünün ihlali
Daha fazlasını oku…İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’ne Ek 15 Numaralı Protokol, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’ne bireysel başvuru süresini altı aydan dört aya indiren bir dizi değişiklik öngörmüştü. 15 Numaralı Ek Protokol, 17 Mart 2016 tarihinde Türkiye tarafından, 21 Nisan 2021 tarihinde İtalya tarafından onaylanmakla tüm Avrupa Konseyi üyesi devletler tarafından onaylanmış ve 1 Ağustos 2021 tarihinde yürürlüğe girmişti. 15 Numaralı Ek Protokol’ün Türkçe çevirisini ve Protokol hakkında bilgiyi buradan okuyabilirsiniz.
15 Numaralı Ek Protokol uyarınca, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’ne başvuru süresi, 1 Şubat 2022 tarihi itibarıyla altı aydan dört aya düşürüldü.
Bu değişiklikle ve Protokol’ün 8. maddesinin 3. fıkrası ile birlikte, 1 Şubat 2022 tarihinde ve sonrasında kesinleşen kararlara karşı İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’ne başvurmak isteyen başvurucular ve avukatlar için başvuru süresi dört ay; 1 Şubat 2022 tarihinden önce kesinleşen kararlar yönünden ise, başvuru süresi hala altı ay olacak.
İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM/Mahkeme), 11 Ocak 2022 tarihli Ekimdzhiev ve diğerleri v. Bulgaristan kararında oybirliğiyle gizli takip ve iletişim verilerinin saklanması ve verilere erişim açısından İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS/Sözleşme) 8. maddesinin (özel hayata ve haberleşmeye saygı hakkı) ihlal edildiğine hükmetmiştir.
Dava, Bulgaristan’da gizli takip ve veri saklama sistemi ve bu verilere müteakip erişimle ilgilidir.
Başvuruculardan ikisi daha önce Avrupa Entegrasyon ve İnsan Hakları Derneği ve Ekimdzhiev v. Bulgaristan (no. 62540/00) davasında lehlerine ihlal kararı almışlardır.
Mahkeme, özellikle, gizli takibi düzenleyen ilgili mevzuatın, Sözleşme açısından kanunun niteliği şartını karşılamadığını ve takibi yalnızca gerekli olan eşiğe kadar sürdüremediğini tespit etmiştir.
Benzer şekilde Mahkeme, iletişim verilerinin saklanmasını ve iletişim verilerine erişimi düzenleyen yasaların, Sözleşme bakımından kanunun niteliği gereksinimini karşılamadığını ve bu tür bir saklamayı sınırlandırma ve mutlak gerekli olana erişim sağlama konusunda yetersiz olduğunu tespit etmiştir.
İngilizce yazılan kararın tamamını buradan okuyabilirsiniz. Kararın basın özetinin çevirisi av. Rumeysa Budak tarafından yapılmıştır.
Daha fazlasını oku…İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM/Mahkeme), 18 Ocak 2022 tarihli Mehmet Çiftçi ve Suat İncedere v. Türkiye (başvuru no.21266/19 ve 21774/19) kararında oybirliğiyle İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS/Sözleşme) 10. maddesinin (ifade özgürlüğü) ihlal edildiğine hükmetmiştir.
Söz konusu dava, Aralık 2000 tarihinde hapishanelerde yetkililerce yürütülen “Hayata Dönüş” operasyonu nedeniyle hayatını kaybeden mahkumların anısına, Aralık 2016 tarihinde marşlar söyleyen ve şiirler okuyan başvurucuların hapishane yönetimi tarafından bir ay boyunca haberleşme ve iletişim araçlarından yoksun bırakılması suretiyle cezalandırılması ile ilgilidir.
Mahkeme, başvuruculara verilen bu disiplin cezasının onların ifade özgürlüğüne bir müdahale olduğunu tesis etmiştir. İHAM, başvuruculara verilen cezanın hafifliğinden bağımsız olarak, Hükümetin, yerel yetkililerin şikâyet konusu tedbiri meşru kılma amacıyla ortaya koyduğu nedenlerin yeterli ve ilgili olduğunu veya tedbirin bir demokratik toplumda gerekli olduğunu gösteremediğine karar vermiştir.
Fransızca olan kararın tamamına buradan, İngilizce basın özetine ise buradan ulaşabilirsiniz. Kararın basın özeti çevirisi Emre Karaman tarafından yapılmıştır.
Daha fazlasını oku…İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM), 2021 yılı istatistiklerini İHAM Başkanı Robert Spano’nun katılımıyla gerçekleştirilen bir basın toplantısı ile açıkladı. İstatistiklerin tamamını buradan okumak mümkün.
Genel istatistik
İHAM, 2021 yılı içerisinde toplam 1.105 karar yayımladı. 2019 yılında Mahkeme’ye 44.250 başvuru yapıldı. 32.961 başvuru kabul edilemez bulundu ya da kayıttan düşürüldü. 10.630’u ilgili Hükümet’e bildirildi. Geçen sene 1.901 başvuru hakkında karar verilirken, bu sene %65 oranında bir artışla 3.131 karar verildi. Bu kararlarda başvurular birleştirildiği için aslında 1.105 karar verilmiş oldu. İHAM’a bu yıl İç Tüzük madde 39 uyarınca 1.920 geçici tedbir talepli başvuru yapıldı. Mahkeme, bu başvurulardan 227’si hakkında geçici tedbir kararı verdi.
Mahkeme, 30 Mayıs 2017 tarihinde yayımladığı açıklama ile 22 Mayıs 2017 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 2009 yılından bu yana uyguladığı ‘öncelik’ politikasını değiştirdiğini duyurmuştu. Mahkeme’nin en önemli gördüğü ilk üç kategoriye giren başvurulara öncelik verilmesini amaçlayan değişiklik sonucu, 31 Aralık 2021 itibarıyla Mahkeme önünde öncelikli olarak incelenmeyi bekleyen başvuru sayısı, 24.000. Bunun nedeni olarak Ukrayna ve Romanya’daki cezaevi koşulları ve Türkiye’deki hukuka aykırı tutuklama ile ilgili başvurular gösteriliyor. 2020 yılında öncelikli incelenmek üzere seçilen 3.953 başvuru Hükümet’e bildirilirken, 2021 yılında bu sayı 6.266’ya yükseldi.
Daha fazlasını oku…
Macaristan’da Anayasa Mahkemesi, Parlamento’nun referandum çağrısı kararını oybirliğiyle onaylayarak dayanaktan yoksun olarak nitelediği iptal dilekçelerini reddetti.
Parlamento 30 Kasım’da dört sorudan oluşan bir referandum çağrısında bulunmuştu. Anayasa Mahkemesi’nin referandumu onaylaması, referandumun önündeki tüm engellerin kaldırıldığı anlamına geliyor. Referandum, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek bir tarihte Parlamento seçimleriyle birlikte yapılabilir. Cumhurbaşkanı Áder’in referandum tarihini belirlemek için 15 günü var ve referandumun 70 ila 90 gün içerisinde yapılması gerekiyor.
Referandumda sorulacak dört soru şu şekilde:
· Devlet okullarında ebeveyn izni olmadan çocuklara cinsel yönelim öğretimini destekliyor musunuz?
· Çocuklar için cinsiyet değiştirme terapisinin teşvik edilmesini destekliyor musunuz?
· Çocukların gelişimlerini etkileyebilecek cinsel içerikli medya içeriğine denetimsiz şekilde maruz kalmasını destekliyor musunuz?
· Cinsiyet değişimine ilişkin medya içeriklerinin reşit olmayanlara gösterilmesini destekliyor musunuz?
Sorulması planlanan beşinci soru şu şekildeydi: Reşit olmayanlar için dönüşüm tedavisini destekliyor musunuz?
Daha fazlasını oku…
Avusturya’da Parlamento’nun Aralık ayında onayladığı ölümcül hastalığa yakalanmış kişilerin ya da kalıcı, güçten düşürücü bir durumda olanların kendi yaşamlarına son vermelerine olanak veren yeni yasa yürürlüğe girdi.
Geçen yıl Aralık ayında Anayasa Mahkemesi’nin konuyla ilgili bir kararının ardından artık ölümcül hastalığı olan yetişkinler, yardımlı intihar için talepte bulunabilecek.
Yardımlı intiharın ön şartı, ölmek isteyen kişinin reşit ve uzun vadede ağır hasta olması olduğu için bu uygulama sıkı bir şekilde denetlenecek.
Daha sonra iki farklı doktor, ölmek isteyen kişinin böyle bir karar verip veremeyeceği de dahil olmak üzere ön koşulun yerine getirilip getirilmediğini doğrulayacak.
Daha fazlasını oku…
ABD Başkanı Joe Biden, ülkenin seçim yasalarını gözden geçirmek istediği için Senato kurallarında tarihi bir değişiklik yapılması çağrısında bulundu.
Coşkulu konuşmasında Başkan, oy reformlarının muhalefetteki Cumhuriyetçilerin desteği olmadan geçirilmesine olanak sağlayacak değişiklikleri desteklediğini söyledi.
Partisinden iki senatörün Biden’ın planlarına şüpheyle yaklaşması bunları engelliyor; üstelik hiçbir Cumhuriyetçi senatör de planların arkasında durmadı.
Şu anda, Senato’daki çoğu yasayı geçirmek için %60’lık bir çoğunluğa ihtiyaç duyuluyor.
Kongre’nin üst meclisi iki parti arasında 50-50 bölündüğünden, Biden’ın kapsamlı seçim yasalarının, bu kuralda bir değişiklik olmadıkça geçmeyeceği neredeyse kesin.
Analistler, Senato’daki her Demokrat’ın desteğinin yanı sıra başkan yardımcısının eşitliği bozan oyunu gerektireceği için böyle bir değişikliğin olası olmadığını söylüyor.
Oy Kullanma Özgürlüğü Yasası ve John Lewis Oy Haklarının Geliştirilmesi Yasası tasarıları geçen yıl Kongre’nin alt kanadı Temsilciler Meclisi’nden geçmişti.
Daha fazlasını oku…
Pakistan Yargı Komisyonu, çoğunluğu Müslüman olan ülkenin tarihinde ilk kez Yüksek Mahkeme’ye kadın bir yargıcın adaylığını onayladı. İktidar partisi üyeleri ve hukukçulara göre bu karar, atamanın yapılmasını garantiledi.
Hakimlerin terfisine karar veren komisyon, 55 yaşındaki yargıç Ayesha Malik’i Güney Asya ülkesinin bağımsızlığından 75 yıl sonra Yüksek Mahkeme’deki ilk kadın yargıç yapmak için oy kullandı.
Kadın Avukatlar Derneği’nden Zahrah Vayani, bir sonraki adımın, iktidar partisinin, atamayı onaylamak için gerekenden de fazla üyesinin bulunduğu bir meclis komisyonu oluşturması olduğunu söyledi. Ayrıca yapılan oylamanın adaylıktan ziyade fiilen bir atama olduğunu belirtti.
İktidar partisi Pakistan Takreek-e-Insaf (Pakistan Adalet Hareketi) milletvekili ve parlamento hukuk müsteşarı Maleeka Bokhari ise durumu Twitter’da “Başarılı hukukçu ve donanımlı yargıcın Yüksek Mahkeme’de görev alacak ilk kadın yargıç olması, ülkemiz için önemli ve bir o kadar anlamlı” şeklinde ele aldı.
“Cam tavanlar parçalansın” diye de ekledi.
Daha fazlasını oku…
Rusya Yüksek Mahkemesi, ülkenin en eski ve en saygın insan hakları örgütlerinden biri olan uluslararası Memorial İnsan Hakları Örgütü’nün kapatılmasına karar verdi. Muhalifler bu olayı, ülkenin sivil toplumunun sistematik olarak dağıtılması olarak nitelendirdi.
28 Aralık’ta Moskova’da yapılan bir duruşmada Mahkeme’nin aldığı karar, ABD ve diğer Batılı hükümetlerin yanı sıra insan hakları grupları tarafından da kınandı.
Karar, Kremlin muhaliflerinin, onların ortaklarının, bağımsız haber kuruluşlarının ve insan hakları örgütlerinin susturulduğu, hapse atıldığı, kapatıldığı ve ülkeyi terk etmeye zorlandığı bir yılda geldi.
Memorial’ın hukuk ekibindeki avukatlardan Maria Eismont, Mahkeme’ye, kurucuları arasında Nobel Barış Ödülü sahibi Andrei Sakharov’un da bulunduğu örgütü kapatmanın “ülkeyi geriye götüreceğini ve topyekün baskı ihtimalini artıracağını” belirtti.
Örgütün yönetim kurulu başkanı Yan Rachinsky ise karara itiraz edeceklerini ve bazı birimlerinin tüzel kişilik içinde olmaması sayesinde örgütün çalışmalarının devam edeceğini söyledi.
Daha fazlasını oku…
Anayasa Gündemi 