İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM/Mahkeme) 19 Ekim 2021 tarihli Kartoyev ve diğerleri v. Rusya kararında oybirliğiyle, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS/Sözleşme) 6. maddesinin 1. fıkrasının (kamuya açık duruşma ve tarafsız mahkeme) ve 6. maddesinin 3. fıkrasının d bendinin (silahların eşitliği) ihlal edildiğine karar vermiştir.
Dava, 2009 yılında iki terör saldırısı düzenlemekle suçlanan dokuz Rus vatandaşı olan başvurucular aleyhindeki ceza yargılamalarıyla ilgilidir. Bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanmadıklarını, kamuya açık yargılanma haklarından mahrum bırakıldıklarını (duruşmaların kapalı kapılar ardında yapıldığını) ve yargılamalarının adil olmadığını iddia etmişlerdir.
Mahkeme, milli güvenlik istihbaratının korunmasını garanti altına almak ve tarafların güvenliğini sağlamak gerekçesiyle kamuoyunun yargılamadan hariç tutulmasının davanın koşulları ışığında haklı görülmediği kanaatindedir. Mahkeme ayrıca, Yüksek Mahkeme’nin de davayı gizli olarak görmesi nedeniyle, Bölge Adliye Mahkemesi’nin daha önce davayı kamuya açık bir şekilde yürütme konusundaki başarısızlığına çözüm getirmediğini kaydetmiştir.
Başvuruculara karşı yürütülen ceza yargılamalarının adilliği konusunda Mahkeme, adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biri olan iddia makamı ve savunma makamı arasında silah eşitliğinin sağlanmadığına karar vermiştir.
Fransızca yazılan kararın tamamına buradan ulaşabilirsiniz. Kararın basın özetinin çevirisi av. Rumeysa Budak tarafından yapılmıştır.
Daha fazlasını oku…
Kamboçya Ulusal Meclisi, ülkenin üst düzey yöneticilerinin, çifte vatandaşlık nedeniyle diğer ülkelerin yargısal yetki alanına girmesini yasaklayan anayasa değişikliğini Pazartesi günü oybirliğiyle kabul etti. Bu anayasa değişikliği Ulusal Meclis Başkanı, Senato Başkanı, Başbakan ve Anayasa Konseyi Başkanının Khemer uyruklu olmasını amaçlıyor.
Kamboçya Ulusal Meclis Başkanı Samdech Heng Samrin, söz konusu anayasa değişikliklerinin, haklarında çifte vatandaşlık yasağı getirilen liderlerin başkanlık ettiği siyasal organların önemi sebebiyle gündeme geldiğini açıkladı. Samrin, söz konusu organlar Kamboçya’nın bağımsızlığını ve egemenliğini sağladığı için bu değişiklikler “Kamboçya Krallığının ulusunu, toprak bütünlüğünü ve ulusal çıkarlarını korumayı, ulusun içişlerine dışarıdan müdahaleyi veya ulusal ve uluslararası politikalarının dışarıdan yönlendirilmesini önlemeyi amaçlamaktadır” şeklinde konuştu.
Daha fazlasını oku…İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM/Mahkeme), 26 Ekim 2021 tarihli León Madrid v. İspanya (başvuru no. 30306/13) davasında, oy birliğiyle, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS) 8. maddesiyle (özel ve aile hayatına saygı hakkı) bağlantılı olarak 14. maddesinin (ayrımcılık yasağı) ihlal edildiğine hükmetmiştir.
Dava, başvurucunun reşit olmayan kızının (2005 doğumlu) kayıtlı soyadlarının sıralamasının değiştirilmesi talebine ilişkindir. Söz konusu zamanda İspanya kanunları, ebeveynler arasındaki bir anlaşmazlık durumunda çocuğun sırasıyla önce babanın sonra da annenin soyadını taşımasını düzenlemiştir. Başvurucu bu düzenlemenin ayrımcı olduğunu iddia etmiştir.
Mahkeme’nin görüşüne göre, yerel mahkemelerin davaya konu olayın özel koşullarını hesaba katmasına engel olan, ilgili yasanın olaya otomatik olarak uygulanabilirlik niteliği Sözleşme altında geçerli bir şekilde gerekçelendirilemez. Her ne kadar ebeveynler arasındaki bir anlaşmazlık durumunda babanın soyadının önce yazılması gerektiğini düzenleyen yasa pratikte gerekli olabilse ve Sözleşme’yle mutlak bir uyuşmazlık göstermese de, özel durumlarda istisnai uygulamaların mümkün olmaması kadınlara karşı fazlasıyla katı ve ayrımcı bir durum yaratmaktadır. Ek olarak, erkeğin soyadının ilk sırada yazılması hukuki belirlilik amacına hizmet ediyor olsa da kadının soyadının ilk olarak yazılmasıyla da aynı amaca hizmet edilebilir. Bu temelde, Hükümet tarafından başvurucuya uygulanan farklı muameleyi gerekçelendirmek amacıyla sunulan gerekçeler yeterince objektif ve makul değildir.
Kararın tamamını buradan okuyabilirsiniz. Kararın basın özeti çeviri ise Dadlez Sabak tarafından yapılmıştır.
Daha fazlasını oku…
Portekiz Cumhurbaşkanı Perşembe akşamı Parlamento’yu feshetti ve ülkenin 30 Ocak’ta erken seçim için sandık başına gideceğini duyurdu.
Ülke geçen hafta milletvekillerinin, Başbakan Antonio Costa tarafından önerilen 2022 devlet bütçesini reddetmesiyle siyasi bir krize girdi.
Karar, 2015’ten beri Portekiz’i yöneten azınlıktaki Sosyalist Parti (PS) hükümet ittifakına son verdi.
Portekiz’de 1974 yılında demokrasinin ilan edilmesinden bu yana ilk defa bütçe kanunu reddedildi.
Başkan Marcelo Rebelo de Sousa televizyondaki konuşması sırasında yenilginin “hükümetin tabanına epeyce zarar verdiğini’’ ve 2022’nin “ülkeyi vuran pandemiden ve sosyal krizden sürdürebilir bir çıkış için belirleyici bir yıl olacağını’’ söyledi
Seçim, 10,3 milyonluk ülke için hassas bir zamanda gerçekleşiyor. COVID-19 pandemisinden sonra ekonominin canlanmasına yardımcı olmak için Avrupa Birliği’nden gelen yaklaşık 45 milyar avroluk yardım dağıtılmaya başlandı.
Daha fazlasını oku…İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM/Mahkeme), 12 Ekim 2021 tarihli Bara ve Kola v. Arnavutluk kararında, oybirliğiyle İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS/Sözleşme) 6. maddesinin 1. fıkrasının (makul sürede yargılanma hakkı) ve ilk başvurucu ile ilgili olarak, 13. maddesinin (etkili başvuru hakkı) ihlal edildiğine karar vermiştir.
Dava, yargı reformlarının yapıldığı bir zamanda yerel mahkemeler önündeki yargılamalarla ilgilidir.. Bay Kola’nın davası cinayetten yargılanmasıyla ilgiliyken, Bay Bara’nın davasında ise bir üniversitenin rektörlük seçimi söz konusudur.
Mahkeme özellikle, o sırada Arnavutluk’ta meydana gelen yargı reformları dikkate alınsa bile, yerel mahkemelerin başvurucuların davalarını yeterli süratle ele almadığını, yani yargılamaların makul bir süre içinde tamamlanmadığını tespit etmiştir. Buna ek olarak, 2017 yılında çıkartılan Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu kapsamındaki yeni hukuk yolunun, yargılamaların hızlandırılmasına yardımcı olmadığına ve birinci başvurucunun Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası kapsamındaki haklarının ihlalini gidermek için hiçbir yol bulunmadığına karar vermiştir. Ancak Mahkeme, yeni hukuk yolunun ilke olarak 13. maddeyle uyumlu olduğunu ve bu nedenle Mahkeme’ye benzer şikayetler getirilmeden önce bu yolun tüketilmesi gerektiğini belirtmiştir.
İngilizce yazılan kararın tamamını buradan okuyabilirsiniz. Mahkeme tarafından yayımlanan basın özeti, Necdet Üstündağ tarafından çevrilmiştir.
Daha fazlasını oku…
21.10.2021 günlü ve 31635 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Dernekler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’in, (“Değişiklik Yönetmeliği”) ilk 15 maddesi,
-elektronik ortamda genel kurul ve yönetim kurulu toplantıları düzenlemeye cevaz vererek,
-elektronik ortamda gerçekleştirilecek toplantılar için elektronik defter tutmayı zorunlu kılarak,
-bildirim sürelerini 30 günden 45 güne çıkararak,
-Türkiye dernekçiliğinde yardımı aynı zamanda verilebilir bir unsura dönüştürerek dijitalleşme sürecinde beklenenleri, uluslararası insani yardım odaklı çalışan dernekler için çok zamandır uygulanageleni kodifiye etse de,
hemen ardından gelen 16. madde, Ana Yönetmeliğe getirdiği beş yeni ek madde ile, dernekleri suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerinin aklanması ve terörizmin finansmanı ile mücadele kapsamında yapılacak risk analiziyle yüksek, orta ve düşük riskli dernekler olarak ayrıştıracak yeni bir sistem getirerek, Türkiye hafızasında problematik bir yere sahip “sakıncalı dernek” kavramını yeniden kıymetlendiriyor.
Daha fazlasını oku…İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM/Mahkeme) 21 Ekim 2021 tarihli Selygenenko ve diğerleri v. Ukrayna kararında oybirliğiyle, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 12 Numaralı Protokolü’nün 1. maddesinin (genel ayrımcılık yasağı) ihlal edildiğine karar vermiştir.
Donetsk ve Kırım’daki çatışmalardan kaçan ülke içinde yerinden edilmiş kişiler olan başvurucular, 2014-15 yıllarında Kiev’e gelmişlerdir. Dava, 2015 yılındaki Kiev yerel seçimlerinde, ikamet ettikleri yerin Kiev olduğunu gösteren IDP (internally displaced persons-ülke içinde göç etmek zorunda kalmış kimseler) belgelerine rağmen, yetkililerin başvurucuların hala kendi kasabalarında ikamet ettiklerine karar vermiş olmaları nedeniyle, oy vermelerinin ayrımcı bir şekilde reddedildiği iddiasıyla ilgilidir.
Mahkeme özellikle, yetkililerin yerinden edilmiş kişiler olarak başvurucuların özel durumunu dikkate almadıklarını ve yerel seçimlerde oy kullanma haklarından yararlanma konusunda başvuruculara karşı ayrımcılık uyguladıklarını tespit etmiştir.
İngilizce yazılan kararın tamamına buradan ulaşabilirsiniz. Kararın basın özetinin çevirisi av. Rumeysa Budak tarafından yapılmıştır.
Daha fazlasını oku…
Cumhurbaşkanı Rumen Radev’in Kiril Petkov’u ilk geçici hükümette ekonomi bakanı olarak atadığı 10 Mayıs tarihli kararnamesi anayasaya aykırı bulundu.
Aykırılık, Anayasa Mahkemesi tarafından 11 oyla karara bağlanırken yargıç Georgi Angelov, kabul edilebilirlik konusunda özel bir görüş yazdı.
Kararın gerekçesi, Petkov’un 10 Mayıs’ta bakan olduğu sırada sadece Bulgar vatandaşı değil, aynı zamanda Kanada vatandaşlığına sahip olması.
Cumhurbaşkanının kararnamesinin kısmen Anayasa’ya aykırı bulunmasının geriye dönük bir etkisi bulunuyor. Bu da iptal edilen kısmın, atama tarihinden itibaren geçersiz olduğu ve tartışmanın bakan tarafından verilen kararların geçerli olup olmadığı etrafında döndüğü anlamına geliyor.
Kiril Petkov, Mahkeme’nin kararının açıklanmasından kısa bir süre sonra Facebook’ta durumu kabul ettiğini ve 21 Nisan’da vatandaşlıktan çıkmak için irade beyanını imzaladığını duyurdu. Kanada pasaportunu teslim edip bir ücret ödediğini ve Bulgaristan Anayasası’na karşı yükümlülüklerini yerine getirdiğinden emin olduğunu belirtti.
Daha fazlasını oku…
Ülkedeki “biyolojik cinsiyet” ve “toplumsal cinsiyet“ meselelerini çözmesi için başvurulan Bulgaristan Anayasa Mahkemesi, uzun zamandır beklenen kararını verdi: “Anayasadaki ‘cinsiyet’ terimi yalnızca biyolojik açıdan anlaşılmalıdır.”
Mahkemeye göre, transseksüel insanların hukuki durumu kanunlardaki değişikliklerle daha da iyi şekilde çözüme kavuşturulabilir. Bulgaristan kurumları bir vatandaşın biyolojik cinsiyeti haricindeki, kişinin kendince karara varılmış cinsiyetini kabul etmeye zorlanamaz.
Bulgar toplumunda cinsiyet tartışmaları son üç yıldır, Bulgar partisi GERB’in İstanbul Sözleşmesi’nin parlamentoda onaylanmasını engellemesiyle alevlendi.
Özellikle aile içi şiddet ve kadınların korunmasına yönelik İstanbul Sözleşmesi temel standartlar koymuş durumda. Ayrıca “toplumsal cinsiyet” kavramını öne sürüp, bununla cinsiyetin sosyal bir oluşum olduğunu kabul eden Sözleşme’ye göre bu terim, kadınları baskı altına alan toplumsal normları açıklamak için kullanılıyor.
İnsan hakları hukuku alanında meydana gelen gelişmeleri derlediğimiz İnsan Hakları Bülteni’mizin sekizincisi hazır.
İnsan Hakları Bülteni’nin bir sonraki sayısında yayımlanması için ilgili gördüğünüz Kasım ayı gelişmelerini anayasagundemi@gmail.com adresine mail atarak öneride bulunabilirsiniz. Bültenden haberdar olmak için mail listesine abone olmayı da unutmayın.
İnsan Hakları Bülteni’nin Ekim 2021 sayısını aşağıdan okuyabilirsiniz. Bültenin bu sayısı, Benan Molu, Rumeysa Budak, İdil Özcan, Polat Yamaner ve Emre Karaman tarafından hazırlanmıştır.
Ekim 2021’de Çıkan Rapor ve Yayınlar
Ulusal ve Uluslararası Kurumların Raporları ve Yayınları
İHAM, Büyük Daire yargılaması sırasında hakimlerin düzeni, rolü ve Ek Protokol No.16 kapsamında ihtiyari görüş taleplerinin incelenmesine ilişkin Mahkeme İç Tüzüğü’nde bir dizi değişiklik yaptığını duyurdu.
Avrupa Parlamentosu, polislerin ve yargısal makamların cezai konularda ve ceza kanunlarında yapay zeka kullanımına ilişkin ara karar aldı.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi’nin 48. oturumunda, temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir bir çevrede yaşamanın bir insan hakkı olduğuna dair tasarının kabul edilmesine karar verildi.
Daha fazlasını oku…
Anayasa Gündemi 